Galaktyka Czerwony Ziemniak – MQN01 J004131.9-493704.
Używając teleskopu Chandra rejestrującego promieniowanie rentgenowskie, astronomowie zauważyli dżet supermasywnej czarnej dziury, który wzburza i podgrzewa gaz otulający galaktykę zwaną Czerwony Ziemniak. Oglądamy tę galaktykę w stanie z czasów, gdy Wszechświat miał około 2 miliardy lat. Omawiana galaktyka oficjalnie nazywa się MQN01 J004131.9-493704 i jest zlokalizowana około 11,7 miliarda lat świetlnych od Ziemi na skrzyżowaniu ogromnych włókien kosmicznych, w obrębie których powstawały galaktyki we wczesnym Wszechświecie. Pierwotnie odkryta przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), swój specyficzny przydomek uzyskała za swój nieregularny kształt przypominający niezdefiniowaną plamę. Czerwony Ziemniak jest usytuowana w kosmicznym „garnku” składającym się z zimnego i gęstego gazu. Jest to intrygujące dlatego, że w takim miejscu powinny formować się gwiazdy, lecz to nie następuje. Nowe badania oferują wyjaśnienie: supermasywna czarna dziura w sąsiedztwie Czerwonego Ziemniaka miesza i podgrzewa lokalny gaz. To może zatrzymywać chłodzenie i zapadanie się gazu, tym samym narodziny nowych gwiazd.
„Gwiazdy nie powstają tak, jak dotąd myśleliśmy, więc postanowiliśmy dowiedzieć się dlaczego” – powiedział w oświadczeniu lider zespołu Weichen Wang z Uniwersytetu Milan-Bocca we Włoszech.
Niespodziewany czynnik
Na wpływ supermasywnej czarnej dziury na galaktykę Czerwonego Ziemniaka wskazywał fakt, że otaczający ją gaz jest niezwykle chaotyczny w porównaniu do podobnych chmur gazowych w innych galaktykach.
Wang wraz z zespołem postanowili poszukać źródła tego chaosu przy użyciu teleskopu Chandra. Wtedy natrafili na dżet czarnej dziury skierowany w kierunku wspomnianej galaktyki, który jak wywnioskowali musi podgrzewać jej gaz.
„Jeżeli dżet czarnej dziury zawirowuje gaz wokół Czerwonego Ziemniaka, może to znacząco spowolnić tempo pobierania nowej materii, która umożliwia formowanie się młodych gwiazd” – powiedział członek zespołu Sebastiano Cantalupo z Uniwersytetu Milan-Bocca we Włoszech – „Przez ciepło wytworzone podczas ruchu gazu galaktyka spustoszeje i nie będzie mogła tworzyć nowych gwiazd w tempie oczekiwanym w przypadku podobnych galaktyk w tej samej kosmicznej epoce”.
Opisane zdjęcie galaktyki Czerwony Ziemniak – MQN01 J004131.9-493704.
Ingerująca supermasywna czarna dziura jest w odległości około 200 tys. lat świetlnych od Czerwonego Ziemniaka. Zarówno galaktyka, w której ona jest, jak i inne sąsiednie galaktyki, aktywnie tworzą nowe gwiazdy.
To odkrycie oraz wstępne badania zachowania gazu wokół galaktyk nieformujących gwiazd, mogą pomóc nam w rozumieniu, jak sąsiadujące galaktyki oddziałują na siebie i okazjonalnie zakłócają swoją ewolucję.
Wizja artystyczna supermasywnej czarnej dziury we wczesnym Wszechświecie.
„Czerwony Ziemniak zostawia szczątkowe informacje, które mogą pomóc nam dostać odpowiedzi na naprawdę wielkie zagadki” – powiedział członek zespołu Andrea Travascio, również z Uniwersytetu Milan-Bocca – „Dość znaczące zadanie jak na kosmiczną bulwę”.
Badania zespołu zostały opublikowane 7 lipca w Astronomy & Astrophysics
Autorem artykułu jest Wojciech Wąs
Korekta – Amelia Staszczyk
