Zdjęcie w tle: Stellarium

Kwiecień to czas, gdy wiosna w pełni przejmuje panowanie, co znajduje swoje odbicie również na nocnym niebie. Noce stają się wyraźnie krótsze, lecz nadal oferują wystarczająco dużo czasu na obserwacje. Wiosenne gwiazdozbiory coraz śmielej pojawiają się nad horyzontem, podczas gdy resztki zimowych konstelacji znikają już na dobre. To doskonały okres, by w pełni wykorzystać sprzyjające warunki przed nadejściem jeszcze jaśniejszych letnich nocy.

Pierwszego dnia miesiąca Słońce wzejdzie o godzinie 06:09 i zajdzie o 19:11, dając dzień trwający 13 godzin; o 2 godziny dłużej niż 1 marca. 30 kwietnia wschód nastąpi o 05:06, a zachód o 20:01, Słońce będzie więc nad horyzontem przez prawie 15 godzin. Długość dni rośnie w bardzo szybkim tempie i zauważalnie zbliża się do swojego letniego maksimum.

Księżyc

Na początku miesiąca Księżyc będzie widoczny od wczesnych godzin wieczornych do około 06:00. Z biegiem czasu okno to będzie się coraz bardziej przesuwać do przodu, i w połowie kwietnia satelita znajdzie się nad horyzontem razem ze Słońcem – od 05:00 do 17:00. Sytuacja jest jednak dynamiczna, bo już od 18 kwietnia Księżyc znowu będzie można oglądać na niebie wieczorem, każdej nocy coraz dłużej. Pełnia Księżyca nastąpi 2, a nów 17 kwietnia.

W kwietniu Księżyc spotka się na niebie z kilkoma planetami, większość koniunkcji będzie jednak miała miejsce za dnia. Te, które będzie można zaobserwować na nocnym niebie to zbliżenie z Plejadami w pobliżu Wenus i Urana 19 kwietnia oraz koniunkcja z Jowiszem 22 kwietnia.

Planety

Merkury

Na niebie pojawia się i zachodzi tuż przed Słońcem, przez co będzie trudny do dostrzeżenia. Jedyne szanse na zauważenie go będą na początku kwietnia, krótko przed świtem (około 05:40) i nisko na horyzontem. W dalszej części miesiąca będzie ginął w blasku Słońca. 3 kwietnia znajdzie się w maksymalnej elongacji zachodniej (27°50’).

Wenus

Wschodzi przed godziną 07:00 i utrzymuje się na niebie do wieczora. W pierwszej połowie kwietnia zobaczyć ją będzie można do 21:00, a z każdym dniem zostanie na niebie coraz dłużej, aż do 22:30 pod koniec miesiąca. 23 kwietnia znajdzie się w widocznej pod Plejadami koniunkcji z Uranem.

Mars

Na początku miesiąca wschodzi przed 06:00 i zachodzi jeszcze przed zmrokiem, około 17:30. Z upływem czasu zwiększa swoją odległość na niebie od Słońca. W drugiej połowie kwietnia Mars będzie wschodził pół godziny przed świtem, jednak przy jasności 1,22^m nadal może być trudny do wypatrzenia.

Jowisz

Stale utrzymuje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Przez cały kwiecień będzie widoczny na niebie przez dużą część nocy; na początku do 03:30, bliżej maja już tylko do 02:00. Na przestrzeni miesiąca jego jasność spadnie z -2,07^m do -1,88^m ze względu na rosnącą odległość od Ziemi. 6 kwietnia znajdzie się w kwadranturze wschodniej.

Saturn

Wschodzi krótko przed świtem i zachodzi jeszcze za dnia, przez co pozostaje bardzo trudny do zaobserwowania. Największe szanse na jego dostrzeżenie pojawią się pod koniec miesiąca, choć szybko rozjaśniające się niebo utrudni obserwacje.

Uran

Na początku miesiąca widoczny jest od około 08:00 do północy, jednak z każdym dniem zachodzi coraz wcześniej, by pod koniec kwietnia znikać już około 22:00. Jego jasność nieznacznie spadnie, lecz przy około 5,8^m nadal można próbować obserwacji teleskopowych, zwłaszcza że przez kilka nocy będzie przebywał niedaleko Wenus, największe zbliżenie osiągając 23 kwietnia.

Neptun

Na początku miesiąca będzie widoczny nad horyzontem od 6:00 do 18:00, jednak z każdym kolejnym dniem okno to cofa się w czasie. W związku z tym w kwietniu planeta nie będzie odpowiednia do obserwacji.

Roje meteorów

W porównaniu do poprzedniego miesiąca liczba rojów zdecydowanie wzrasta. Najliczniejszym będą Lirydy (ZHR 18), których maksimum wypada na 22 kwietnia. Dzień później maksimum osiąga również nieregularny rój pi Puppidy. Pod koniec miesiąca można zacząć wypatrywać aktywnego roju eta Akwarydy (ZHR 60), których maksimum wypada dopiero 6 maja, jednak zakres widoczności rozpoczyna się już 19 kwietnia (chociaż ich radiant wschodzi nad horyzont dopiero po 03:00). Oprócz tego przez cały miesiąc będzie przewijać się też wiele mniejszych rojów, w kwietniowe noce warto więc czujnie patrzeć w górę.

Stellarium

Radiant roju Lirydów widoczny obok asteryzmu Trójkąta Letniego.

Charakterystyczne obiekty

W kwietniu zimowe gwiazdozbiory szybko ustępują miejsca konstelacjom typowo wiosennym, a niebo nabiera zupełnie innego charakteru. Oriona czy Byka wysoko nad horyzontem można zobaczyć już tylko w pierwszej części nocy, następnie uwagę przyciągają układy takie jak Wolarz, Herkules czy Smok. Warto zwrócić uwagę na Trójkąt Wiosenny – duży asteryzm tworzony przez trzy jasne gwiazdy: Arktura w Wolarzu, Spikę w Pannie oraz Regulusa w Lwie. Choć rozległy, jest wyraźny i dobrze widoczny gołym okiem, pomagając zorientować się w układzie wiosennych konstelacji. Niezmiennie widoczna jest Mała Niedźwiedzica z Gwiazdą Polarną, a Wielka Niedźwiedzica znajduje się bardzo wysoko i prawie „stoi na ogonie”. W drugiej części nocy nad wschodnim horyzontem zaczynają pojawiać się pierwsze zapowiedzi lata: jasna Wega w Lutni, Altair w Orle oraz Deneb w Łabędziu, które z czasem zdominują niebo jako słynny Trójkąt Letni.

Obiekty głębokiego nieba

Na wiosennym niebie dominują galaktyki, szczególnie te w rejonie gwiazdozbiorów Warkocza Bereniki i Panny, gdzie można znaleźć słynną Gromadę Galaktyk. Nawet przez większą lornetkę da się dostrzec najjaśniejsze z nich jako delikatne mgiełki, natomiast teleskop pozwala wyłowić ich znacznie więcej, w tym takie obiekty jak M87 czy M104 (Galaktyka Sombrero). Wciąż dobrze widoczne są też gromady otwarte, np. M44 (Żłóbek) w Raku, idealna do lornetki, prezentująca się jako rozległa grupa gwiazd. Pod koniec nocy coraz wyżej wznosi się także gwiazdozbiór Herkulesa, zapowiadając sezon na prostą do obserwacji gromadę kulistą M13, która już w niewielkim teleskopie robi duże wrażenie. Próbować swoich sił można z M97 (Sową) lub M81 i M82 w Wielkiej Niedźwiedzicy, choć wymagają one ciemnego nieba. Kwiecień to także dobry moment na obserwacje innych gromad kulistych, takich jak M3 w Psach Gończych, która w teleskopie zaczyna rozdzielać się na pojedyncze gwiazdy.

Korekta – Matylda Kołomyjec