Zdjęcie w tle: Stellarium

Maj przynosi ze sobą nie tylko pełnię wiosny, ale i pierwsze długie, łagodne wieczory, które aż proszą się o spojrzenie w gwiazdy. Choć noce stają się coraz krótsze, nie przestaną obfitować widokami na niebie. Robi się cieplej, co zachęca do obserwacji obiektów w wiosennych gwiazdozbiorach, które dominują nad horyzontem. Dodatkowo majówka stwarza idealną okazję, by (jeśli tylko pogoda pozwoli) spędzić choć chwilę pod rozgwieżdżonym niebem.

Pierwszego dnia miesiąca, w zależności od lokalizacji w Polsce, wschód Słońca nastąpi w okolicach 04:56-05:30, natomiast zachód będzie miał miejsce między około 19:56 a 20:27. Oznacza to, że długość dnia wyniesie średnio blisko 15 godzin, czyli ponownie o około 2 godziny więcej niż pierwszego dnia poprzedniego miesiąca. 31 maja Słońce wzejdzie między 04:03 na wschodzie a 04:47 na zachodzie kraju i zajdzie między 20:48 a 21:12, czyli nad horyzontem będzie przez blisko 16,5 godziny. Dni stają się wyraźnie dłuższe i jaśniejsze, co będzie postępować jeszcze przez kolejne tygodnie, aż w czerwcu nastąpi przesilenie letnie.

W drugiej połowie miesiąca na terenie Polski zaczynają się również tzw. białe noce, kiedy Słońce chowa się pod horyzont na tyle płytko (mniej niż 18º), że niebo nie osiąga pełnej ciemności, co stopniowo ogranicza warunki do obserwacji słabszych obiektów.

Księżyc

Pierwszego maja Księżyc będzie widoczny przez większą część nocy: od około 20:20-20:47 do 04:13-04:53. W kolejnych dniach jego wschód będzie szybko przesuwał się na późniejsze godziny, tak że już 8 maja pojawi się dopiero o 01:53-02:16. Trend ten utrzyma się przez następne noce, a każdego dnia Księżyc będzie wschodził o kilkanaście minut później, aż do 16 maja, kiedy wzejdzie o 03:30-04:13 i zajdzie o 20:45-21:09, pojawiając się nad horyzontem wieczorem, stopniowo na coraz dłużej, aż do końca miesiąca. W ciągu całego miesiąca godziny jego widoczności będą się więc wyraźnie zmieniać. Pod koniec maja znów będzie widoczny coraz dłużej, pozostając na niebie aż do wczesnych godzin porannych. Księżyc znajdzie się w pełni dwukrotnie: 1 i 31 maja, a w nowiu 16 maja. W tym miesiącu Księżyc wejdzie w dwie dobrze widoczne koniunkcje: 18 maja z Wenus oraz w nocy z 20 na 21 maja z Jowiszem.

Planety

Merkury

Przebywa blisko Słońca, co znacząco utrudnia jego obserwacje. Na początku miesiąca wschodzi i zachodzi kilkanaście minut przed Słońcem, w kolejnych dniach jego położenie jeszcze się pogorszy: planeta zacznie wschodzić dopiero po brzasku, pozostając praktycznie niewidoczna na porannym niebie.

Wenus

Widoczna na niebie w pierwszej części nocy, początkowo do 22:45-23:10, co będzie się stopniowo wydłużać aż do zachodów około 23:40-00:00 pod koniec miesiąca.

Mars

Na początku miesiąca wschodzi około pół godziny przed Słońcem i zachodzi przed nim, przez co pozostaje widoczny bardzo krótko jedynie na porannym niebie. Z biegiem dni odstęp między jego wschodem a świtem wydłuża się i pod koniec maja wynosi już około godziny.

Jowisz

Wschodzi w godzinach porannych i zachodzi w środku nocy. Początkowo będzie widoczny do godziny 01:40-02:00, co z upływem miesiąca skróci się do godziny 23:53-00:20. Ze względu na zwiększającą się odległość Jowisza od Ziemi, w ciągu maja jego jasność będzie stopniowo maleć.

Saturn

Przez pierwsze dni maja będzie wschodził około 04:15-04:50, czyli zaledwie około pół godziny przed Słońcem, co znacznie ograniczy czas możliwych obserwacji. Stopniowo jego wschody będą przypadać coraz wcześniej, by pod koniec miesiąca wschodzić o 02:30-03:00, wyprzedzając świt już o ponad półtorej godziny. Chociaż na niebie Saturn będzie się oddalał kątowo od Słońca, jego jasność nieznacznie spadnie. Zachętą do obserwacji w drugiej połowie nocy są jego pierścienie, które stają się coraz lepiej nachylone względem Ziemi i tym samym bardziej efektowne.

Uran

Będzie widoczny wieczorami, najpierw do 21:48-22:12, pod koniec miesiąca już tylko do 20:00-20:24. W drugiej połowie maja zaczyna zbliżać się kątowo do Słońca i wyprzedzać jego wschody, dzięki czemu w czerwcu przejdzie na niebo poranne.

Neptun

Na początku maja wschodzi około godzinę przed świtem, co mocno ogranicza możliwości obserwacji. W kolejnych tygodniach jego wschody będą przypadać coraz wcześniej; pod koniec miesiąca już między 02:05 a 02:35, dzięki czemu czas jego widoczności przed świtem wydłuży się do dwóch godzin.

Roje meteorów

Najbardziej aktywnym rojem meteorów w maju są Eta Akwarydy, których radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Wodnika. W maksimum, które wypada 6 maja ich aktywność może sięgać nawet do 60 zjawisk na godzinę. Oprócz nich swoje maksima w bliskim czasie osiąga również kilka słabszych rojów o niskiej aktywności. Choć nie są one tak widowiskowe, a w obserwacjach może przeszkadzać blask Księżyca, nadal warto zwrócić uwagę na nocne niebo; istnieje szansa na dostrzeżenie pojedynczych meteorów.

Fragment nieba widoczny w drugiej połowie nocy z 6 na 7 maja. W noc maksimum roju Eta Akwarydy radiant wschodzi nad horyzont dopiero między 01:53 a 02:25, w zależności od lokalizacji.

Kometa

Kometa C/2025 R3 (PANSTARRS), widoczna w poprzednim miesiącu na tle gwiazdozbioru Pegaza, wzbudziła spore zainteresowanie obserwatorów. Jej przejście przez peryhelium nastąpiło 19 kwietnia, co wyznaczyło najlepszy okres widoczności. W maju warunki do jej obserwacji ulegają jednak szybkiemu pogorszeniu: kometa zbliża się kątowo do Słońca, przez co ginie w jego świetle, a dodatkowo przemieszcza się na niebo południowe. W efekcie z terenu Polski staje się praktycznie niewidoczna i nie będzie już odgrywać istotnej roli w nocnych obserwacjach.

Charakterystyczne obiekty

W pierwszej części nocy uwagę przyciągają przede wszystkim Wolarz, Panna i Lew. Łatwo odnaleźć Trójkąt Wiosenny, złożony z Arktura, Spiki i Regulusa, który pomaga w orientacji na niebie. Wysoko nad horyzontem znajduje się Wielka Niedźwiedzica, natomiast Mała Niedźwiedzica z Gwiazdą Polarną pozostaje stałym punktem odniesienia. Łatwy do rozpoznania jest też gwiazdozbiór Bliźniąt, dzięki jasnym gwiazdom Kastor i Polluks, dodatkowo wyróżniający się obecnością Jowisza. W drugiej połowie nocy nad wschodnim horyzontem coraz wyraźniej pojawiają się już letnie gwiazdozbiory (Lutnia, Orzeł i Łabędź) zapowiadając nadchodzący sezon letni i formując z czasem charakterystyczny Trójkąt Letni.

Obiekty głębokiego nieba

Maj to bardzo dobry okres do obserwacji galaktyk, szczególnie w rejonie gwiazdozbiorów Panny i Warkocza Bereniki, gdzie znajduje się rozległa Gromada Galaktyk. Nawet przez lornetkę można dostrzec najjaśniejsze z nich jako słabe, rozmyte plamy, natomiast teleskop pozwala wyłowić ich znacznie więcej, w tym takie obiekty jak M87 (Panna A) czy M104 (Galaktyka Sombrero). Niestety, z wieczornego nieba znikają już Plejady; znajdują się nad horyzontem tylko za dnia lub wczesnym wieczorem. Wciąż dobrze widoczne są jednak inne gromady otwarte, na przykład M44 (Żłóbek) lub pobliska M67 w Raku. Coraz lepsze warunki panują również dla obserwacji gromad kulistych: M3 w Psach Gończych jest już dobrze widoczna, a w drugiej połowie nocy wysoko wznosi się Herkules z gromadą M13. Przy ciemniejszym niebie można spróbować odnaleźć M5 w Wężu, która także należy do najjaśniejszych gromad kulistych dostępnych na wiosennym niebie.

Źródła:

Autor

Maria Nicewicz