Jak naprawdę żyły dinozaury są kolejną spośród nielicznych w naszych księgarniach pozycji popularnonaukowych traktujących o prehistorycznej faunie naszej planety. Przez okres ostatnich dwóch lat, od czasu premiery recenzowanych przeze mnie Dinozaurów odkrytych na nowo, niewiele niestety zmieniło się w kwestii dostępności tego typu tytułów, nadal przygniatanych liczbowo przez kolorowe książki dla najmłodszych, z którymi temat gadów dominujących na Ziemi w okresie mezozoicznym jest głównie kojarzony. Z tego też powodu, osoby zainteresowane bardziej profesjonalnym podejściem do tematu, z pewnością zwróciły uwagę na premierę dzieła autorstwa młodego doktora Deana Lomaxa z University of Manchaster, który postanowił dostarczyć czytelnikom jedno z najbardziej poręcznych i przystępnych opracowań na temat zwierzęcych skamieniałości.

Tak przynajmniej sugerował niefortunny tytuł, brzmiący w pełni Jak naprawdę żyły dinozaury. Zachowania zwierząt ukryte w skamieniałościach. O ile drugi człon tej nazwy rzeczywiście odpowiada zawartej w książce treści, o tyle pierwszy może okazać się niepokojąco mylący. Oryginalne LOCKED IN TIME. Animal Behavior Unearthed in 50 Extraordinary Fossils spłycone tu zostało wyłącznie do samych dinozaurów, które stanowią zaledwie ułamek omawianych tu przez Lomaxa tematów. Znajdziemy tu bowiem również bardzo liczne (a może nawet przeważające objętościowo nad resztą) informacje na temat zwierząt żyjących poza okresem mezozoicznym. Mając już tą wiedzę (która dla jednych może okazać się pozytywną niespodzianką a dla innych nieprzyjemnym rozczarowaniem) przejść możemy wreszcie do oceny tego, co autor zaserwował nam na ponad trzystu stronach swojej pracy. A jest tego niemało.

Lomax przyjął tu dosyć ciekawą taktykę i zamiast w klasyczny sposób tłumaczyć poszczególne tematy związane z życiem prehistorycznym od czasu do czasu powołując się na badania paleontologiczne, decyduje się na coś zgoła odwrotnego. Przywołuje tu kolejno pięćdziesiąt przykładów konkretnych skamieniałości, których odkrycia zmieniły poglądy naukowe na dane tematy. Dzieli je oczywiście na odpowiednie kategorie, prezentując nam zarówno te związane z rozmnażaniem, jak i zachowaniami społecznymi, migracją czy opieką nad potomstwem. W obrębie poszczególnych podrozdziałów skupia się jednak na dokładnym opisie konkretnego przypadku, wliczając w to historię stojącą za jego odkryciem, przebieg badań jak i przede wszystkim znaczenie w kontekście zrozumienia danego aspektu życia danego gatunku. Ponadto, każdy przykład opatrzony został przepiękną, wykonaną przez rysownika Boba Nichollsa ilustracją, obrazującą moment powstania skamieniałości, odkrytej i opisanej miliony lat później przez ludzi. Szkoda jedynie, że nie pokuszono się o przejrzysty spis wszystkich omawianych w książce obiektów.

Wyraźną pasję autora czuć w każdym kolejnym opisie zmarłego przed wiekami (zazwyczaj w niecodziennych okolicznościach) owada, ptaka, ssaka czy też oczywiście dinozaura. Całość jest ponadto bardzo przystępna i łatwa w odbiorze, nawet dla osób dla których jest to pierwsze zetknięcie się z bardziej profesjonalnym podejściem do paleontologii. Minusem pozostaje jedynie fakt, że Jak naprawdę żyły dinozaury jest pozycją bardzo pobieżną, ledwie muskającą dokładniejszą analizę pewnych zagadnień i miejscami za bardzo ją streszczającą. Niewiele można przecież omówić na zaledwie kilku stronach, poświęconych danemu obiektowi badań.

Książka Lomaxa ucieszy przede wszystkim tych, którzy są miłośnikami poznawania historii nietypowych znalezisk z zakresu paleontologii. Stanowi ona bardzo dobry przekrój przez najważniejsze i najbardziej nietypowe odkrycia z tej dziedziny nauki dokonane w ostatnim wieku. Będzie ponadto zrozumiała dla każdego, nawet czytelnika, dla którego okaże się to pierwszym zetknięciem z tematem życia prehistorycznego.

Tytuł oryginalny: LOCKED IN TIME. Animal Behavior Unearthed in 50 Extraordinary Fossils
Autor: Dean R. Lomax
Tłumaczenie: Andrzej Hołdys
Wydawca: Prószyński i S-ka
Stron: 322
Data wydania: 8 lutego 2022

Autor

Kamil Serafin

Student Automatyki i Robotyki, członek Klubu Astronomicznego Almukantarat. Zastępca redaktor naczelnej portalu AstroNET w latach 2017-2020.