Obrazek wyróżniający: Sander van der Wel
Tegoroczny sierpień to dla astronomów prawdziwa gratka. Już 12 sierpnia będziemy mieli okazję podziwiać jedno z najbardziej spektakularnych wydarzeń astronomicznych, jakie może obserwować praktycznie każdy.
Czym jest zaćmienie?
Zaćmienie jest z definicji zjawiskiem astronomicznym, podczas którego cień jednego ciała niebieskiego pada na powierzchnię drugiego. Możliwe jest ono, kiedy w jednej linii prostej znajdują się oba ciała oraz źródło światła – najczęściej gwiazda. Zaćmienie Słońca to przesłonięcie jego tarczy przez (najczęściej) Księżyc. Dodatkowo występuje również zaćmienie Księżyca, czyli przejście Księżyca przez cień rzucany przez Ziemię.
Schemat działania zaćmienia.
Wypróżniamy zaćmienie całkowite, które polega na zasłonięciu całej tarczy słonecznej przez Księżyc. Dodatkowo może występować zaćmienie obrączkowe. Ma to miejsce, kiedy Księżyc, przechodząc na tle Słońca, jest na tyle oddalony od Ziemi, a gwiazda na tyle blisko, że wokół ciemnej tarczy Księżyca widać jasną obwódkę tarczy słonecznej. Zaćmienie Słońca jest tak naprawdę niezauważalne do chwili, gdy Słońce jest zasłonięte przez Księżyc w ok. 80 procentach. Dopiero kiedy 90 procent tarczy słonecznej jest zakryte, robi się wyraźnie szaro.
Obszar całkowitego zaćmienia
Zaćmienie całkowite 12 sierpnia to kolejne po 11 sierpnia 1999 roku, kiedy widać je ze starego kontynentu. Zaćmienie rozpocznie się o wschodzie Słońca we wschodniej części półwyspu Tajmyr w Rosji, następnie przetnie Ocean Arktyczny, wschodnią Grenlandię, zachodnią Islandię, północną część Oceanu Atlantyckiego, po czym będzie widoczne w Hiszpanii i na niewielkim obszarze Portugalii. Zaćmienie zakończy się o zachodzie Słońca na Morzu Śródziemnym. Najlepsze warunki do obserwacji będą miały osoby w Hiszpanii, gdzie zaćmienia całkowite będą trwać od 30 do 100 sekund. Na Islandii również będą dogodne warunki, gdzie w stolicy tarcza będzie cała zakryta przez 58 sekund.
Zaćmienie z perspektywy Polski
Choć z Polski zaćmienia całkowitego nie zobaczymy, będzie ono niezwykle silne. Tarcza będzie, w zależności od regionu, widoczna w zakresie 40-80%. Ostatni raz, z równie mocnym zjawiskiem Polacy mieli do czynienia w ubiegłym tysiącleciu! Najmocniejsze zaćmienie będą mogli obserwować mieszkańcy Jeleniej Góry i okolic. W Bieszczadach natomiast tarcza będzie zasłonięta w najmniejszym stopniu. Zaćmienie ma mieć miejsce między godziną 19 a 20. Żeby sprawdzić dokładną godzinę rozpoczęcia, maximum i zakończenia zaćmienia polecamy do tego tę stronę.
Mapa Polski pokazująca procentowe zasłonięcie tarczy względem regionu.
Jak obserwować zaćmienie?
Zaćmienie Słońca to zarówno niezwykle fascynujące, jak i niebezpieczne zjawisko. Kiedy w słoneczny dzień spojrzymy wprost na naszą gwiazdę, przymrużymy oczy do maksimum lub zaczniemy mrugać, aby po chwili odwrócić wzrok. Powodem tego jest natrętne światło słoneczne. Podczas zaćmienia, źródło światła będzie zasłonięte, więc odruch spuszczenia głowy zanika, ale zagrożenie nie. Promieniowanie jest tak samo niebezpieczne i podczas zaćmienia. Dlatego niezwykle ważne jest, aby podczas oglądania tego zjawiska się zabezpieczyć. Obserwowanie zaćmienia nawet przez przydymione szkło grozi trwałą utratą wzroku. Najlepszym rozwiązaniem będzie zakup specjalistycznych okularów do obserwacji zaćmień (uwaga, zwyczajne okulary przeciwsłoneczne się nie nadają!). Jeżeli ktoś planuje oglądać zjawisko przez teleskop, powinien pamiętać o założeniu filtra słonecznego. Oprócz teleskopów, do obserwowania nadają się także lornetki i lunety, ale niezwykle ważne jest zapoznanie się dokładnie z zasadami, które obowiązują podczas obserwacji zaćmienia. Dokładne wskazówki, jak bez zmartwień móc cieszyć się podziwianiem zaćmienia Słońca, można znaleźć tutaj. Dodatkowo trzeba pamiętać, że aparat w telefonie również nie jest przystosowany do zaćmienia. Skierowanie go w stronę tarczy może spowodować stałe uszkodzenia. Ciekawym rozwiązaniem będzie obserwacja z zastosowaniem metody projekcji okularowej. Jest to bardzo praktyczny sposób na obserwacje zaćmienia. Potrzebne są do niej białe materiały (jak np. kartki) oraz przyrządy optyczne (jak np. luneta czy teleskop). Kiedy w odpowiedniej odległości od okularu, ustawimy kartkę, utworzy ona ostry obraz na drugiej białej powierzchni. Jest to bezpieczne, tanie i praktyczne, kiedy chcemy pokazać Słońce większemu gronu obserwatorów jednocześnie.
Bardzo ważne jest przekazywanie dalej informacji dotyczącej niesionego zagrożenia związanego z tym pięknym wydarzeniem. Warto również wspomnieć, że przyszła środa to nie tylko zaćmienie, ale i maximum aktywności roju Perseidów. Aktywność roju będzie wynosiła około 100 zjawisk na godzinę, jego radiant będzie widoczny nad horyzontem przez całą noc, w gwiazdozbiorze Perseusza.
Korekta – Adam Piznal
