Obrazek wyróżniający: Alex Rymarski

Rynek kosmiczny staje się już praktycznie codziennością w portfelu każdego inwestora. Jednak nie każdy jest gotowy inwestować w akcje pojedynczych spółek kosmicznych. Opcją, po którą coraz częściej sięgają są ETF-y kosmiczne. Czym jednak są?

„ETF (ang. Exchange-Traded Fund; dosł. fundusz notowany na giełdzie) – rodzaj funduszu inwestycyjnego, którego jednostki uczestnictwa są przedmiotem obrotu giełdowego”

ETF-y w uogólnieniu działają jak koszyk aktywów, który odzwierciedla wynik wybranego indeksu giełdowego, sektora lub surowca. W przypadku tych omawianych dzisiaj – właśnie tej drugiej opcji. Różnią się od tradycyjnych funduszy inwestycyjnych tym, że są handlowane na giełdzie w czasie rzeczywistym, a nie kupowane i sprzedawane u agenta fundusz po cenie zamknięcia. Kupując jedną jednostkę ETF, inwestor nabywa małą część wszystkich spółek lub instrumentów wchodzących w skład tego funduszu. Wiąże się to z mniejszym ryzykiem niż pojedyncze akcje z tego sektora, dzięki wbudowanej dywersyfikacji. ETF-y kosmiczne to bowiem fundusze, które inwestują w całą gamę firm kosmicznych, m.in. w te zajmujące się:

• Komunikacją satelitarną (np. Iridium).
• Obronnością (np. Lockheed Martin).
• Turystyką kosmiczną (np. Virgin Galactic).
• Górnictwem kosmicznym (np. ispace.inc)
• Usługami startowymi (np. SpaceX)

i nie tylko. Taki zabieg jest szczególnie istotny w rynku tak zmiennym i ryzykownym jak właśnie sektor kosmiczny. To samo w sobie czyni je zachęcającymi dla bardziej konserwatywnych inwestorów, którzy mają jednak dalej na uwadze, że gdy cały sektor ucierpi, to ta wewnętrzna dywersyfikacja nic nie pomoże. Nasuwa się dodatkowo pytanie: jaki dokładnie miks jest kupowany? Otóż to zależy od wybranego funduszu. Każdy z nich należy do pewnej firmy i podejścia się różną. Niektóre zarządzane są w sposób pasywny, czyli metodą, opierającą się na śledzeniu indeksu giełdowego. Inne z kolei są kontrolowane aktywnie, czyli właściwie przez jej pracowników – analityków.

Wracając do ryzyka, zwykle mniejsze ryzyko w tradycyjnych ETF-ach odbywa się kosztem pokaźnego sufitu ROI (ang. return on investment; dosł. zwrotu z inwestycji). Oferują średnio 10% rokrocznie w przypadku np. funduszy, które śledzą indeks giełdowy S&P 500. Tymczasem znane ETF-y kosmiczne ostatnimi laty dostarczyły zwrot na poziomie powyżej 20% rok do roku, tym samym znacznie przebijając wyniki swoich odpowiedników w innych sektorach. Należy zaznaczyć, że wyniki z ostatnich lat (np. 2020-2024) były napędzane przez podekscytowanie wokół spółek kosmicznych. W dłuższej perspektywie (5-10 lat) sektor kosmiczny jest wysoce zmienny – zwroty mogą spaść poniżej 20% lub też stać się stratami.

Mimo tej adnotacji ETF-y dalej brzmią bardzo atrakcyjnie. Gdzie w takim razie jest haczyk? Otóż w wysokich kosztach operacyjnych tego rodzaju funduszów. Ze względu na ich niszowość i potrzebę intensywnych badań w celu utrzymania tak wysokiego ROI mają one tzw. expense ratio (tł. wskaźnik kosztów całkowitych) na wysokim poziomie, przeważnie od 2 do 8 promili, w zależności od wybranej metody zarządzania (pasywna/aktywna). Oznacza to, że przy inwestycji 10 tysięcy złotych w taki fundusz rocznie zapłaci się kilkadziesiąt złotych w ramach opłaty za korzystanie z możliwości ETF o takiej specyfice.

Ostatnim elementem wartym zanotowania jest horyzont czasowy tych inwestycji. ETF-y kosmiczne to inwestycja długoterminowa – ze względu na zmienność sektora, rekomendowane są raczej dla osób gotowych trzymać je przez co najmniej 5–10 lat. Ponadto, ze względu na niszowość, niektóre ETF-y kosmiczne mogą charakteryzować się niższą płynnością niż tradycyjne fundusze, co może wpływać na cenę zakupu/sprzedaży przy dużych transakcjach. Teraz można przejść do konkretów, czyli właściwych przykładów ETF-ów kosmicznych.

Przykłady ETF-ów kosmicznych

Na starcie trzeba wspomnieć, że poniżej znajduje się jedynie część ETF-ów kosmicznych, wybrana w sposób losowy. Część znanych funduszy tego typu nie ma na tej liście, przykładowo, ponieważ nie można w nie inwestować w Polsce. Ponadto rażące może wydać się brak polskiego ETF-a, ale takiego po prostu na ten moment nie ma.

VanEck Space Innovators (JEDI)

Ten ETF jest jednym z największych i najbardziej rozpoznawalnych. Jeżeli chodzi o konkrety, to jak podaje firma VanEck:

„VanEck Space Innovators UCITS ETF (JEDI) jest funduszem typu ETF zgodnym z UCITS, który dokonuje inwestycji w portfel kapitałowych papierów wartościowych w celu zapewnienia zwrotów zinwestycji, które odwzorowują wyniki MarketVector Global Space Industry Screened Index. MarketVector Global Space Industry Screened Index odwzorowuje ogólne wyniki największych i najbardziej płynnych podmiotów w globalnym sektorze kosmicznym”.

Jest to więc fundusz zarządzany pasywnie. Ponadto w oficjalnej notce zawarte są informacje o innych kluczowych aspektach tego funduszy. Walutą bazową jest dolar amerykański, lecz siedzibą jest Irlandia. Aktywa netto (całkowity majątek firmy lub funduszu pomniejszony o jej długi i zobowiązania) wynoszą 1711,7 milionów dolarów. Wskaźnik kosztów całkowitych to 0,55%. Z kolei wyniki historyczne i podmioty składowe prezentują się następująco:

O ryzykach funduszu w taki sposób wyraziła się firma:

„Ryzyko walutowe: Ze względu na to, że Fundusz inwestuje całość lub część środków w papiery wartościowe denominowane w walutach obcych, jego ekspozycja na waluty obce oraz zmiany ich wartości w stosunku do waluty bazowej mogą skutkować zmniejszeniem zwrotów osiąganych przez Fundusz, a wartość niektórych walut obcych może podlegać znacznym wahaniom. Jest to jeden z czynników, które należy wziąć pod uwagę przed dokonaniem inwestycji w ten ETF.”

Ryzyko rynków wschodzących: Inwestycje w krajach rynków wschodzących są obarczone szczególnym ryzykiem, papiery wartościowe są tu na ogół mniej płynne i efektywne, a ich rynki mogą być gorzej nadzorowane. Ryzyka szczególne mogą być zwiększone przez następujące czynniki: wahania kursów walut i kontrolę wymiany walut, nakładanie ograniczeń na zwrot funduszy lub innych aktywów, ingerencje rządowe, wyższy poziom inflacji, niepokoje społeczne, gospodarcze i polityczne. Jest to kolejny czynnik, który należy wziąć pod uwagę, planując dokonanie inwestycji w ten ETF.

Ryzyko koncentracji branżowej lub sektorowej: Aktywa Space ETF mogą być skoncentrowane w jednym lub kilku określonych sektorach lub branżach. Fundusz może być narażony na to ryzyko z uwagi na fakt, że zdarzenia ekonomiczne, polityczne lub inne mające negatywne skutki na odpowiednie sektory lub branże będą negatywnie wpływać na wyniki Funduszu w większym stopniu, niż gdyby aktywa Funduszu były inwestowane w więcej niż jeden (jedną) sektor lub branżę. Jest to kolejny czynnik ryzyka, który należy wziąć pod uwagę, inwestując w ETF.

Przy czym warto pamiętać o wcześniej wspomnianych zagrożeniach samych funduszów ETF.

ARK Space & Defence Innovation (ARKX)

Dla odmiany ARKX to fundusz zarządzany aktywnie. Ponadto składa się nie tylko z firm kosmicznych, ale też innych podmiotów o charakterze technologicznym. Walutą bazową tego ETF-a ponownie jest dolar amerykański, lecz miejsce siedziby tym razem idzie w parze z miejscem pochodzenia waluty, gdyż są to Stany Zjednoczone Ameryki. Aktywa tego funduszu wynoszą 933,66 miliona dolarów. Wskaźnik kosztów całkowitych ma się natomiast na poziomie 0,75%.

Takie ryzyka są podane przez firmę ARK Invest:

Ryzyko związane z papierami wartościowymi (akcjami)
Wartość akcji, które posiadane są przez Fundusz, może spaść z powodu ogólnych warunków rynkowych i gospodarczych.

Ryzyko związane z papierami wartościowymi zagranicznych emitentów
Inwestycje w papiery wartościowe zagranicznych emitentów niosą ze sobą ryzyko wykraczające poza ryzyko związane z inwestycjami w papiery wartościowe amerykańskie.

Ryzyko sektora przemysłowego
Sektor przemysłowy obejmuje przedsiębiorstwa zajmujące się przemysłem lotniczym i obronnym, inżynierią elektryczną, maszynami oraz usługami profesjonalnymi. Przedsiębiorstwa z sektora przemysłowego mogą być negatywnie dotknięte przez zmiany w regulacjach rządowych, wydarzenia światowe i warunki gospodarcze. Dodatkowo mogą być negatywnie dotknięte przez szkody środowiskowe, roszczenia z tytułu odpowiedzialności za produkty oraz kursy walut.

Ryzyko sektora technologii informacyjnych
Sektor technologii informacyjnych obejmuje przedsiębiorstwa zajmujące się oprogramowaniem i usługami internetowymi, sprzętem komputerowym i urządzeniami peryferyjnymi, urządzeniami elektronicznymi oraz półprzewodnikami i sprzętem do produkcji półprzewodników. Przedsiębiorstwa z sektora technologii informacyjnych stoją przed intensywną konkurencją, mają ograniczone linie produktowe, rynki, zasoby finansowe lub personel, doświadczają szybkiego starzenia się produktów, są silnie uzależnione od własności intelektualnej, a utrata ochrony patentowej, praw autorskich i znaków towarowych może niekorzystnie wpłynąć na ich rentowność.

Ryzyko związane z przedsiębiorstwami z sektora lotnictwa i obrony
Przedsiębiorstwa z branży lotniczej i obronnej w dużym stopniu uzależnione są od popytu rządu USA (i innych rządów) na ich produkty i usługi i mogą być znacznie dotknięte przez zmiany w regulacjach rządowych i wydatkach, a także warunki gospodarcze, konsolidację w branży oraz inne klęski.

Inne ryzyka związane z Funduszem
Aby zapoznać się z innymi ryzykami związanymi z Funduszem, należy zapoznać się z prospektem. Nie ma gwarancji, że ETF osiągnie swój cel inwestycyjny. Portfel ETF jest bardziej zmienny niż średnia rynku.

Ryzyko związane ze Spółkami Celowymi (SPAC)
SPAC (Special Purpose Acquisition Company) to spółka notowana na giełdzie, która zbiera kapitał inwestycyjny w celu nabycia lub połączenia się z istniejącą spółką. Inwestycje w SPAC i podobne podmioty niosą ze sobą różnorodne ryzyka wykraczające poza ryzyko związane z innymi papierami wartościowymi. Ponieważ SPAC i podobne podmioty nie mają historii operacyjnej ani ciągłej działalności poza poszukiwaniem przejęć, wartość ich papierów wartościowych jest w szczególności uzależniona od zdolności zarządu SPAC do zidentyfikowania celu fuzji i sfinalizowania transakcji.

Ryzyko związane z handlem ETF
Akcje ETF mogą być umarzane wyłącznie bezpośrednio w ETF-ie po wartości aktywów netto (NAV) przez Autoryzowanych Uczestników, w bardzo dużych jednostkach kreacji. Nie ma gwarancji, że aktywny rynek obrotu akcjami ETF rozwinie się lub będzie utrzymany ani że ich notowania będą kontynuowane lub pozostaną niezmienione. Kupno lub sprzedaż akcji ETF na giełdzie może wiązać się z koniecznością uiszczenia prowizji maklerskich, a częsty obrót może generować koszty maklerskie, które znacznie zmniejszają zwroty z inwestycji.

iShares Space Technologies (STAR)

Na koniec ponownie fundusz pasywny – STAR – choć z kluczową różnicą. Otóż to ETF, który posiada mechanizm szybkiego włączania nowych podmiotów (tzw. IPO fast-entry). Zamiast czekać miesiącami na standardową, coroczną lub kwartalną korektę składu, STAR może dodać nowo debiutującą na giełdzie firmę kosmiczną już w ciągu 10 do 30 dni od jej debiutu (IPO). Dlatego wśród największych podmiotów składowych tego ETF-a znajduje się np. SpaceX. Celem Funduszu jednak ponownie jest osiągnięcie stopy zwrotu z inwestycji dzięki połączeniu wzrostu wartości kapitału z bieżącym dochodem z aktywów Funduszu na poziomie odpowiadającym stopie zwrotu z indeksu wzorcowego. Tym razem jest nim STOXX Global Space Satellites and Drones Index.

Właścicielem tego funduszu jest firma BlackRock. Walutą ponownie jest dolar amerykański, a siedzibą Irlandia. Aktywa netto są znacznie mniejsze, bo na poziomie około 20 milionów dolarów. W parze z tym idzie jednak nieco niższy wskaźnik kosztów całkowitych, bo plasuje się na poziomie 0,5%. Jest to nowy ETF, bo uruchomiony w czerwcu tegostao roku, więc w zestawieniu nie są jeszcze podane wyniki finansowe. Właśnie z tego powodu jest to jednak niezwykle ciekawy przykład, gdyż pokazuje, że temat jest gorący i poprzez śledzenie tego funduszu można wysnuć wiele wniosków na temat stanu ETF-ów kosmicznych na świecie.

Tak firma BlackRock przedstawia główne obszary ryzyka tego funduszu:

Ryzyko inwestycyjne skoncentrowane jest w poszczególnych sektorach, krajach, walutach lub przedsiębiorstwach. Oznacza to, że Fundusz jest bardziej wrażliwy na wszelkie lokalne wydarzenia gospodarcze, rynkowe, polityczne, rozwojowe lub regulacyjne.

Inne czynniki mające wpływ to wydarzenia polityczne i gospodarcze, dochody przedsiębiorstw i znaczące wydarzenia korporacyjne. Na wartość akcji i podobnych papierów wartościowych mogą mieć wpływ codzienne przepływy na rynku akcji.

Ryzyko kontrahenta: Niewypłacalność jakiejkolwiek instytucji świadczącej usługi takie jak przechowywanie aktywów lub pełniącej funkcję kontrahenta względem instrumentów pochodnych lub innych instrumentów może narażać Klasę tytułów uczestnictwa na straty finansowe.

Jak inwestować w ETF-y kosmiczne?

1.  Założyć rachunek maklerski

   • W Polsce dostępne są ETF-y notowane na giełdach zagranicznych (np. NYSE, NASDAQ). Potrzebny jest rachunek maklerski z dostępem do rynków międzynarodowych (np. w mBanku, PKO BP, Interactive Brokers, eToro).
2. Wybrać ETF
   • Pasywny czy aktywny
   • Koszty
   • Skład portfela
3. Złożyć zlecenie kupna
   • Należy wyszukać symbol ETF (np. JEDI, ARKX, STAR) na platformie brokerskiej i złożyć zlecenie kupna (możesz inwestować zarówno jednorazowo, jak i systematycznie poprzez zlecenia cykliczne).

4. Monitorować inwestycję

   • Teraz pozostaje śledzić wyniki funduszu, zmiany w składzie portfela oraz czynniki makroekonomiczne (np. regulacje rządu USA, postęp technologiczny, konkurencja w sektorze).

Podsumowanie

ETF-y kosmiczne to długoterminowa, wysokoryzykowna inwestycja w dynamicznie rozwijający się sektor. Choć mogą przynieść wysokie zwroty, to ze względu na zmienność i nieprzewidywalność branży, nie gwarantują zysku nawet po 5–10 latach. Wymagają cierpliwości, akceptacji ryzyka i wiary w przyszłość eksploracji kosmosu. Inwestując w ETF-y kosmiczne, stawia się bowiem na przyszłość, która dopiero się pisze.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej w rozumieniu art. 76 ust. 1 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. 2023 poz. 1228 z późn. zm.). Autor nie jest doradcą inwestycyjnym ani podmiotem uprawnionym do świadczenia usług doradztwa inwestycyjnego w myśl ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym. Inwestowanie wiąże się z ryzykiem, w tym utratą kapitału. Przed podjęciem decyzji inwestycyjnych skonsultuj się z licencjonowanym doradcą lub instytucją finansową.

Korekta – Tosia Kościelniak