Obrazek wyróżniający: X-ray: NASA/CXC/Univ. of Virginia/M. Aghakhanloo et al.; Optical: SDSS; Image Processing: NASA/CXC/SAO/P. Edmonds
AT 2016blu to niestabilna gwiazda znajdująca się w galaktyce spiralnej NGC 4559 w gwiazdozbiorze Warkocza Bereniki, oddalonej od Ziemi o około 30 milionów lat świetlnych. Szacowana masa gwiazdy to około 33 masy Słońca. Niezwykłą czyni ją fakt, że między 2012 a 2026 rokiem astronomowie zaobserwowali 27 rozbłysków światła o długościach fal widocznych dla ludzkiego oka, pochodzących od gwiazdy co mniej więcej 113 dni.
Korzystając z Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra należącego do NASA, naukowcy odkryli przyczynę powtarzających się rozbłysków gwiazdy. W badaniu opublikowanym w The Astrophysical Journal opisano odkrycie obiektu towarzyszącego AT 2016blu, który odciąga jej materię co 113 dni, gdy orbitują się nawzajem. Ten obiekt to czarna dziura o masie gwiazdowej lub gwiazda neutronowa. To pierwsze wykrycie rentgenowskie jednej z gwiazd tego typu.
Gwiazda AT 2016blu jest typu jasnej niebieskiej zmiennej, czyli gorącej, masywnej gwiazdy charakteryzującej się zmianami jasności. Skoki jasności są tak ekstremalne, że przypominają eksplozje supernowych, w których masywna gwiazda zapada się pod wpływem własnej grawitacji, a materia rozpryskuje się w przestrzeń kosmiczną. Jednak w przeciwieństwie do eksplozji supernowej, gwiazda nie ulega zniszczeniu, stąd AT 2016blu jest nazywana jako „supernowa oszust” (ang. supernova impostor).
AT2016blu w fazie rozbłysku.
„Podejrzewaliśmy, że jasne, powtarzające się błyski w zakresie fal widocznych dla ludzkiego oka mogą być w rzeczywistości napędzane okresowymi wybuchami wysokoenergetycznego promieniowania rentgenowskiego. Gęsty gaz otaczający układ jest podgrzewany przez promieniowanie, a następnie świeci w optycznym zakresie fal”. – powiedział Nathan Smith z Uniwersytetu Arizony w Tucson.
Zespół wykorzystał teleskop Chandra, ponieważ jest to jedyny teleskop rentgenowski o wystarczająco ostrym obrazie, pozwalającym na odróżnienie AT 2016blu od innego pobliskiego, jasnego źródła promieniowania X. Dane z Chandry z marca 2026 roku ujawniły, że AT 2016blu była co najmniej 100 razy jaśniejsza w promieniach rentgenowskich niż dane z Chandry sprzed rozpoczęcia rozbłysków. Najlepszym wytłumaczeniem tego zjawiska jest fakt, że materia z gwiazdy opada na gwiazdę neutronową lub czarną dziurę podczas największego zbliżenia na ich owalnej orbicie wokół siebie. Kiedy się do siebie zbliżają, materia wyrzucona przez gwiazdę zostaje przechwycona przez jej towarzysza. Następnie materia krąży wokół niego z bardzo dużą prędkością, bliską prędkości światła, nagrzewając się do tego stopnia, że świeci jasno w promieniach rentgenowskich.
Zagadkowa natura gwiazdy AT 2016blu została wyjaśniona dzięki pracy astronomów oraz dokładnej obserwacji i analizie zachowania obiektu. Nowe obserwacje wskazują, że może istnieć związek między jasnymi źródłami promieniowania rentgenowskiego a gwałtownymi erupcjami gwiazd, zwłaszcza że wiele ultra jasnych źródeł promieniowania rentgenowskiego charakteryzuje się dużymi zmianami jasności. Odkrycie tego układu może również pomóc w badaniach gwiazd, których jasność zmienia się przed wybuchem supernowej.
Korekta – Alex Rymarski
