Obrazek wyróżniający: The Nobel Prize
Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki została w 2026 roku przyznana Francisowi Halzenowi. Laureat pochodzi z Belgii, obecnie wykłada na Uniwersytecie Wisconsin-Madison i jest fizykiem cząstek elementarnych.
Nagroda została mu przyznana „za kluczowy wkład w powstanie Obserwatorium IceCube i odkrycie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego”.
Wiele z tajemnic fizyki do dzisiaj pozostaje niewyjaśnionych. W celu ich rozwiązania prowadzone są liczne badania – i powstają nowe ośrodki badawcze. Jednym z nich Obserwatorium IceCube, które powstało na podstawie pomysłu Francisa Halzena. Pomysł ten, zaproponowany po raz pierwszy w 1988 roku, dotyczył detekcji neutrin na Antarktydzie.
Francis Halzen – laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki 2026.
Neutrina są wszędzie, ale nie zauważamy ich obecności. Przenikają przez nas i otaczający nasz świat, bardzo rzadko oddziałując z jądrami atomów. To dzięki tym oddziaływaniom – i przy zastosowaniu odpowiedniego sprzętu – jesteśmy w stanie je wykryć. Biegun południowy jest dobrym miejscem do wykonywania takich właśnie badań. Teren ten jest wolny od różnego typu zakłóceń i rzadko występują tam trzęsienia ziemi, które mogłyby wpłynąć na wyniki. Między innymi z tego powodu pomysł Halzena na użycie lodu na Antarktydzie do wykrywania neutrin szybko znalazł swoich sprzymierzeńców. Były też inne powody: te same cechy, które sprawiają, że neutrina są trudne do wykrycia, czynią je wyjątkowymi. W odróżnieniu od innych cząstek mogą bowiem dotrzeć do nas bez utraty energii lub zmiany kierunku, przynosząc ze sobą informacje z bardzo daleka, których nie jesteśmy w stanie zdobyć w inny sposób.
Obserwatorium IceCube składa się z ogromnej liczby czujników optycznych rozmieszczonych na przestrzeni kilometra sześciennego przejrzystego lodu. Stąd właśnie pochodzi nazwa obserwatorium (ang. ice cube, kostka lodu). Jego budowa została ukończona w 2011 roku i niedługo później naukowcy odkryli pierwsze wysokoenergetyczne neutrina. Kilka lat później opublikowali swoje odkrycie i poszukiwania neutrin o takim charakterze rozpoczęły się na dobre.
Zgodnie ze słowami Marka Pearce’a, przewodniczącego Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizyki: „Francis Halzen poprowadził międzynarodową grupę badaczy i inżynierów, którzy wyposażyli nas w to fantastyczne narzędzie. Jego wytrwałość i wizja naukowa utorowały drogę dla nowego rodzaju astronomii”.
Obserwatorium IceCube będzie działać jeszcze przez wiele lat. Uzyskane przez nie dane dadzą naukowcom możliwość rozszerzenia naszej obecnej wiedzy o Wszechświecie, a także o samych neutrinach.
Korekta – Alex Rymarski
