Obrazek wyróżniający: Stellarium

Sierpień to jeden z najlepszych miesięcy w roku do obserwacji nocnego nieba. Astronomiczne noce stają się dłuższe, a wciąż ciepłe wieczory sprzyjają spędzaniu czasu pod gwiazdami. To dobry moment, by wybrać się z dala od miejskich świateł i podziwiać letnie gwiazdozbiory, jasne planety oraz zjawiska, które każdego roku przyciągają uwagę miłośników astronomii. Każda pogodna noc tego miesiąca oferuje wiele okazji do odkrywania piękna nocnego nieba, zarówno dla początkujących obserwatorów, jak i bardziej doświadczonych pasjonatów.

Pierwszego dnia miesiąca wschód Słońca nastąpi między godziną 4:43 a 5:16, w zależności od położenia w kraju, natomiast zachód pomiędzy 20:14 a 20:53. Oznacza to dzień trwający od 15 godzin 21 minut do 16 godzin 7 minut, czyli nieco ponad godzinę krótszy niż pierwszy dzień lipca. Ostatniego sierpnia dzień rozpocznie się o 5:34-6:06, a zakończy o 19:15-19:50. Na przestrzeni miesiąca długość dnia skróci się o około 1 godzinę i 48 minut.

12 sierpnia nad Polską dojdzie do częściowego zaćmienia Słońca. Początek zjawiska w poszczególnych częściach kraju nastąpi między godziną 19:10 a 19:20, natomiast koniec w przedziale od 20:20 do 20:40; pierwsze dobiegnie końca na południowym wschodzie, a najpóźniej zakończy się na północnym zachodzie. Stopień przysłonięcia tarczy słonecznej wyniesie od około 40% w rejonach południowych do 80% w północnej Polsce.

Księżyc

Na początku miesiąca Księżyc będzie wschodził około godziny 21:30 (z niewielkimi różnicami w zależności od regionu Polski) i pozostanie widoczny aż do świtu. Okno jego widoczności będzie się jednak szybko przesuwać, tak że w połowie sierpnia zacznie wschodzić dopiero w ciągu dnia, pojawiając się na niebie wieczornym. W kolejnych dniach czas jego obecności na nocnym niebie będzie się stopniowo wydłużał, by pod koniec miesiąca znów można go było obserwować przez całą noc.

W sierpniu Księżyc znajdzie się w nowiu 12 sierpnia, a w pełni 28 sierpnia. Tym razem nie weźmie udziału w wielu widowiskowych koniunkcjach; jedynym zjawiskiem widocznym podczas nocy będzie koniunkcja z Marsem 9 sierpnia. Z kolei 28 sierpnia nad ranem dojdzie do częściowego zaćmienia Księżyca: faza półcieniowa rozpocznie się o 3:23, natomiast faza częściowa między 5:12 a 5:16. Maksimum zjawiska przypadnie między 5:37 na wschodzie a 6:06 na zachodzie kraju – w wielu regionach nastąpi ono jednak bardzo nisko nad zachodnim horyzontem lub wręcz już po zachodzie srebrnego globu.

Planety

Merkury

Na początku miesiąca będzie wschodził między godziną 3:08 a 3:50 i pozostanie widoczny aż do świtu. Z biegiem dni zacznie pojawiać się na niebie coraz później, by od połowy sierpnia stopniowo przechodzić na niebo wieczorne. W ostatnich dniach miesiąca planeta będzie wschodzić już po wschodzie Słońca, a zachodzić od 19:30 do kilkanastu minut po 20:00. Ze względu na położenie blisko Słońca, nisko nad horyzontem, czas na jej dostrzeżenie będzie mocno ograniczony.

Wenus

Na początku miesiąca pojawia się nad horyzontem rano (po godzinie 9:00), jednak widoczna staje się dopiero wieczorem, zachodząc pomiędzy 21:30 a 22:00. Okno jej widoczności będzie się stopniowo kurczyć przez cały miesiąc, tak że pod koniec sierpnia planeta schowa się pod horyzontem już między 20:00 a 20:50 (w zależności od regionu kraju). 14 sierpnia Wenus znajdzie się w maksymalnej elongacji wschodniej. Osiągnie wtedy największą odległość kątową od Słońca na niebie, tworząc doskonałe warunki do wieczornych obserwacji tuż po nastaniu zmierzchu.

Mars

W pierwszych dniach sierpnia wschodzi nad horyzont między 00:50 a 01:30 i zachodzi w godzinach 17:50-18:15. Z biegiem dni te pory będą przesuwać się o kilka minut wcześniej, dzięki czemu warunki do jego obserwacji pozostaną bardzo stabilne. Na przestrzeni miesiąca okno widoczności czerwonej planety przesunie się o zaledwie pół godziny wstecz.

Jowisz

Na początku miesiąca pojawia się nad horyzontem między 4:30 a 5:10, a zachodzi pomiędzy 20:00 a 20:50. W kolejnych tygodniach to okno widoczności będzie się stabilnie przesuwać; pod koniec sierpnia zarówno wschody, jak i zachody planety nastąpią o około 1,5 godziny wcześniej niż na początku miesiąca. Jowisz wciąż pozostanie zatem najlepszy do obserwacji w godzinach porannych.

Saturn

Przez pierwsze dni wschodzi tuż przed godziną 22:30-23:00 i pozostaje widoczny na niebie przez całą pozostałą część nocy, zachodząc dopiero przed południem. Pory jego wschodów i zachodów będą się stopniowo przesuwać o kilka minut każdej kolejnej nocy. W efekcie pod koniec sierpnia planeta będzie pojawiać się nad horyzontem już przed 20:30-21:00, a zachodzić po godzinie 9:00.

Uran

Początkowo wschodzi od kilku minut przed północą do godziny 00:30 (w zależności od regionu kraju), po czym pozostaje na niebie aż do świtu, zachodząc dopiero po południu. Podobnie jak w przypadku innych planet, pory jego wschodów i zachodów będą się przesuwać na coraz wcześniejsze godziny; na przestrzeni całego miesiąca różnica ta wyniesie blisko dwie godziny.

Neptun

Na początku miesiąca wschodzi między godziną 22:00 a 22:30 i pozostaje widoczny przez całą resztę nocy, zachodząc dopiero przed południem. Na przestrzeni całego sierpnia pory jego wschodów i zachodów przesuną się wstecz o około dwie godziny. Podobnie jak w przypadku Urana, w tym miesiącu nie zabraknie okazji do jego obserwacji, warto jednak pamiętać, że ze względu na ogromną odległość od Ziemi do dostrzeżenia planety konieczny będzie teleskop.

Roje meteorów

Najbardziej wyczekiwanym i najaktywniejszym rojem meteorów w sierpniu są Perseidy, czyli jeden z najbardziej widowiskowych rojów całego roku. Na niebie można je obserwować od 17 lipca do 24 sierpnia, przy czym ich maksimum przypada na 12 sierpnia, kiedy aktywność sięga nawet 100 zjawisk na godzinę. Warto przeznaczyć ten czas na nocne obserwacje, zwłaszcza że w sierpniu aktywne są również liczne mniejsze roje meteorów. W połączeniu z Perseidami mogą tworzyć jeszcze ciekawsze widowisko, czemu będzie sprzyjać nów Księżyca, którego blask nie przeszkodzi w obserwacjach.

Stellarium

Radiant Perseid znajduje się wysoko na niebie, w gwiazdozbiorze Perseusza. W noc maksimum radiant roju będzie widoczny nad horyzontem przez całą noc.

Charakterystyczne obiekty

W sierpniu noce stają się wyczuwalnie dłuższe i ciemniejsze niż w lipcu, co znacząco ułatwia obserwacje letniego nieba. Układ obiektów wciąż pozostaje bardzo podobny; wysoko nad horyzontem nieustannie króluje Trójkąt Letni (Wega w Lutni, Deneb w Łabędziu i Altair w Orle). Nadal można wypatrywać wielu ciekawych asteryzmów: części z nich poszukamy gołym okiem, jak chociażby Krzyża Północy w Łabędziu czy Klucza w Herkulesie, a do dostrzeżenia innych, jak na przykład Wieszaka (Collinder 399) w Lisku czy Kapelusza Napoleona w Wolarzu z pewnością pomoże lornetka. W sierpniu warto jednak zwrócić uwagę na obiekty, które wznoszą się coraz wyżej na wschodnim i południowo-wschodnim niebie. Wyraźniej rysuje się np. konstelacja Kasjopei w kształcie charakterystycznej litery „W”, stanowiąca świetny punkt odniesienia do poszukiwań kolejnych gwiazdozbiorów. Wzdłuż południowego horyzontu wciąż rozciąga się jasny pas Drogi Mlecznej, przechodzący przez Strzelca, Orła i Łabędzia, a na północy niezmiennie towarzyszą nam Wielka i Mała Niedźwiedzica z Gwiazdą Polarną.

Obiekty głębokiego nieba

Sierpień to bez wątpienia świetny miesiąc na obserwacje obiektów głębokiego nieba. Ciemniejsze noce zapewniają znacznie lepszy kontrast niż w lipcu. Wciąż doskonale prezentują się znane z ubiegłego miesiąca klasyki: gromady kuliste M13 i M92 w Herkulesie, mgławice planetarne M57 (Pierścień) w Lutni i M27 (Hantle) w Lisku, a także gromada M11 (Dzika Kaczka) w Tarczy i M24 w Strzelcu. Z racji wydłużających się nocy i pojawiania się nowych konstelacji, w sierpniu warto jednak rozszerzyć obserwacje o nowe cele. Na wschodnim niebie wznosi się już Galaktyka Andromedy (M31) – najdalszy obiekt widoczny gołym okiem – oraz położona w jej sąsiedztwie M33 w Trójkącie. Posiadacze lornetek koniecznie powinni skierować wzrok w stronę Kasjopei i Perseusza, aby odnaleźć zachwycającą Podwójną Gromadę w Perseuszu (h i χ Persei) oraz otwartą gromadę M52.

Korekta – Tosia Kościelniak