Dalekie ekspozycje w astrokrajobrazie

Fotografia dalekich ekspozycji w astrokrajobrazie kojarzy się przede wszystkim ze wschodem Księżyca w pełni i słusznie, bo to popularny temat, więc to on będzie istotą tego poradnika.

Fotografowanie wschodu Księżyca w pełni to jedno z najbardziej spektakularnych, ale i wymagających wyzwań w astrofotografii. Połączenie ogromnej tarczy Księżyca z elementami krajobrazu lub architektury daje obrazy o niemal filmowym charakterze, pod warunkiem dobrze zaplanowanej sesji.

Dlaczego wschód w pełni jest wyjątkowy?

Podczas wschodu Księżyca zachodzi kilka kluczowych zjawisk:

iluzja wielkości Księżyca – mając odpowiednią odległość do obiektu pierwszego planu, nasz naturalny satelita przy horyzoncie wydaje się znacznie większy;
ciepła barwa – światło przechodzi przez grubszą warstwę atmosfery;
dobrze doświetlony pierwszy plan – w zależności od miesiąca mamy do czynienia z sytuacją, gdy Księżyc wschodzi, zanim zajdzie Słońce lub krótko po zachodzie naszej najbliższej gwiazdy;
możliwość kompozycji – można „ustawić” Księżyc względem obiektów architektury, gór, drzew, itp. – to tylko kwestia tego czym dysponujemy w najbliższej okolicy i kreatywnego podejścia.

Planowanie – klucz do sukcesu

Co sprawdzić:

data pełni – fotografia uda się tylko wtedy, ponieważ dzień po pełni wymarzonego kadru już się nie uzyska z uwagi na niedoświetlenie pierwszego planu;
godzina i azymut wschodu – na tej podstawie wyznacza się miejsce, z którego fotografujemy, a margines błędu jest bardzo mały;
odległość od obiektu pierwszego planu – trzeba być w odpowiedniej odległości dla uzyskania pożądanej perspektywy.

Z pomocą przychodzą oczywiście aplikacje, takie jak Photo Pills lub Planit Pro. Kwestię planowania najlepiej rozważyć na konkretnym kadrze. W tym przypadku będzie nim wschód Księżyca w pełni nad Chełmnem. Warto w tym miejscu wspomnieć o pogodzie, która jest czynnikiem, który sprawił, że takiego ujęcia w tym artykule nie ma. Więcej informacji na temat tego, jak sobie z tym radzić można znaleźć w poprzednich artykułach cyklu, mianowicie tutaj oraz tutaj. W tym rodzaju ekspozycji, jeżeli celem jest uzyskanie „czystej” tarczy Księżyca z obiektem pierwszego planu, jest to podstawowa kwestia i od niej zaczynamy planowanie sesji. Gdy po sprawdzeniu prognozy pogody istnieje duże prawdopodobieństwo korzystnych warunków atmosferycznych, należy przejść do kolejnego kroku, którym jest wyznaczenie dokładnego miejsca fotografowania z pomocą wspomnianych aplikacji. Dają one możliwość bardzo precyzyjnego określenia miejsca, w którym należy stanąć.

Powyżej przykładowe zrzuty ekranu z aplikacji Photo Pills.

Pierwszą rzeczą jest wyznaczenie miejsca fotografowania (czerwona pinezka) oraz znacznika na obiekcie pierwszego planu (czarna pinezka). Gdy w ustawieniach aplikacji doda się model aparatu, a w planerze ogniskową i wartości przysłony zastosowanej do kadru, otrzymuje siępraktycznie wszystkie potrzebne informacje:

odległość do obiektu pierwszego planu (7,1 km.);
wysokość względem niego (-14 m.) – o ile warunki terenowe pozwalają powinna wynosić zero;
azymut;
odległość hiperfokalną (1,1 km.) – najprościej rzecz ujmując, połowa hiperfokalnej to odległość, od której wszystko co znajdzie sie w kadrze będzie w płaszczyźnie ostrośći, zatem zarówno obiekt jak i Księżyc powinny być ostre – dokładny opis tutaj.

Jednak nie zawsze będą ostre, ponieważ istotna jest również inna zmienna, którą jest termika powietrza. Ma ona duży wpływ w dalekich ekspozycjach na uzyskany efekt, ponieważ w ciepłe dni powietrze „faluje”, pogarszając ostrość zdjęcia.

Na pasku narzędzi u góry aplikacja wylicza również wielkość tarczy Księżyca w stosunku do obiektu. Wspomniany pasek jest paskiem przewijanym, na kolejnych ekranach dostępne są również informacje o godzinach wschodu i zachodu, poszczególnych faz świtu i zmierzchu oraz o niebieskiej i złotej godzinie. Jaśniejszy obszar na screenach to po prostu pole widzenia zestawu, natomiast niebieskie linie to miejsce wschodu Księżyca (cieńsza linia), a grubsza (ruchoma) pokazuje miejsce, w którym znajdzie się Księżyc o konkretnej godzinie. Jak widać, aplikacje tego typu pozwalają bardzo dokładnie zaplanować kadr, nie tylko wschodu Księżyca, lecz również wiele innych kadrów w astrofotografii. Po zakończonym planowaniu wyznaczone miejsce należy jednak sprawdzić w terenie, aby w dniu sesji nie zaskoczyły przeszkody terenowe, jak np. zadrzewienia, infrastruktura, czy zabudowania. Dzięki temu powstaje możliwość wprowadzenia korekty.

Sprzęt i ustawienia

Sprzęt:

aparat;
teleobiektyw – preferencja autora: 600 mm;
statyw
wężyk spustowy lub samowyzwalacz.

Ustawienia bazowe:

tryb M (manualny)
przysłona: f/8 – f/11;
czas: 1/125 – 1/250 s.
ISO: 100–200:
fotografować należy w RAWach.

Można również skorzystać z trybu preselekcji przysłony (Av). Wówczas aparat sam dobierze optymalny czas naświetlania po wcześniejszym ustawieniu wartości ISO i przysłony.

Teraz nie pozostaje już nic innego, jak czekać aż Księżyc wzejdzie i wykonać zaplanowane ujęcie. Poniżej kadr wykonany w oparciu o plan przedstawiony w tym poradniku.

Foto_Kujawy

Pełnia różowego Księżyca nad Chełmnem – ISO 200, f8, 1/250 s.

Tuż nad zabudowaniami widoczny jest ciemniejszy pas, który przysłania również część tarczy Księżyca. To chmury cirrus, które tego dnia znajdowały się nad Mazurami, konkretnie w rejonie jeziora Śniardwy, czyli 230 kilometrów od miejsca fotografowania. To znakomity przykład jak pogoda potrafi zniweczyć nawet najlepszy plan.

Najczęstszy błąd

Wcześniej wspomniane było o niewielkim marginesie błędu przy wyznaczaniu miejsca fotografowania. Margines ten wynosi szacunkowo ±50 metrów, a w przypadku bardzo szybkiego przemieszczenia się – maksymalnie ±100 metrów. Przy długich ogniskowych mamy bardzo zawężone pole widzenia naszego zestawu. Na wykonanie kadru z Księżycem przy horyzoncie są 2-3 minuty, a każda nieoczekiwana zmiana miejsca zmniejsza szansę na powodzenie. Należy pamiętać, że to nie jest tylko kwestia przebiegnięcia, ale też ponownego rozstawienia zestawu i ustawienia kadru, co skraca czas na fotografowanie nawet o połowę. Przy ogniskowej 600 mm Księżyc z kadru ucieka naprawdę bardzo szybko.

Należy pamiętać, że:

im dalej od obiektu pierwszego planu, tym lepiej;
brak ostrości – rozgrzane powietrze potrafi obniżyć jakość kadru, więc należy ustawić sprzęt perfekcyjnie;
zbyt szeroki kąt – należy stosować długie ogniskowe – 600 mm to praktycznie standard przy kadrach tego typu;
kluczowy jest dobry plan i sprawdzenie miejsca przed sesją.

Wywołanie

Zdjęcie tego typu można wywołać jak każdy inny dzienny kadr, czyli Adobe Camera RAW, a następnie Photoshop lub alternatywne oprogramowania. Dla uzyskania odpowiedniej perspektywy można przyciąć oryginalny kadr.

Poniżej przykładowe kadry z krótkimi opisami wykonane ogniskową 600 mm.