Zdjęcie w tle: Stellarium

Lipiec to miesiąc najcieplejszych nocy i letniego uroku, kiedy obserwacje nieba można połączyć z wieczornym odpoczynkiem pod gwiazdami. Choć astronomiczna noc pozostaje krótka, z każdym dniem staje się nieco dłuższa, oferując coraz lepsze warunki do podziwiania widoków na niebie. Ciepłe wieczory zachęcają do wyjazdów za miasto, gdzie z dala od sztucznego światła można dostrzec bogactwo letnich gwiazdozbiorów, jasne planety oraz inne ciekawe zjawiska. Lipcowe niebo wynagradza cierpliwych obserwatorów wyjątkową atmosferą wakacyjnych nocy i niezapomnianymi widokami nad horyzontem.

Pierwszego dnia lipca Słońce wzejdzie między 04:00 a 04:44, w zależności od regionu Polski, natomiast zajdzie pomiędzy 21:04 a 21:27. Oznacza to, że długość dnia wyniesie od 16 godzin i 43 minut do 17 godzin i 3 minut. Mimo że lato dopiero się rozpoczęło, od przesilenia letniego dni stopniowo stają się coraz krótsze. Na początku miesiąca zmiany te są jednak niewielkie; nadal charakterystyczne będą jasne wieczory i krótkie noce. Ostatniego dnia lipca Słońce wzejdzie między 04:30 a 05:20, natomiast zajdzie pomiędzy 20:29 a 20:55 – czyli w ciągu miesiąca długość dnia skróci się o około godzinę.

6 lipca Ziemia znajdzie się w aphelium, czyli punkcie swojej orbity najbardziej oddalonym od Słońca, w odległości około 152 milionów kilometrów.

Księżyc

Księżyc będzie w lipcu, jak zwykle, dość dynamicznie zmieniał godziny swojej widoczności. Na początku miesiąca wschodzi około godziny 23:00 i pozostaje nad horyzontem aż do świtu. Z każdym kolejnym dniem jego wschód następuje jednak coraz później. W okolicach połowy lipca Księżyc pojawia się nad horyzontem dopiero nad ranem, niedługo przed wschodem Słońca, za to staje się coraz lepiej widoczny na wieczornym niebie. Pod koniec miesiąca wschodzi już około godziny 21:00 i pozostaje obserwowalny przez większą część nocy, a w ostatnich dniach lipca jest obecny na niebie praktycznie przez całą noc.

W tym miesiącu Księżyc znajdzie się w nowiu 14 czerwca, a w pełni 29 czerwca. Zbliżenia na niebie, do jakich dojdzie z innymi obiektami, to bliskie siebie koniunkcje z Neptunem 7 czerwca i z Saturnem 8 czerwca.

Planety

Merkury

Na początku lipca będzie wschodził między 05:50 a 06:30 i zachodził pomiędzy 21:25 a 21:55, będzie więc widoczny głównie na wieczornym niebie, krótko po zachodzie Słońca. Z upływem czasu godziny jego widoczności będą się jednak szybko przesuwać; Merkury coraz wcześniej zacznie pojawiać się nad horyzontem i coraz wcześniej zachodzić. Pod koniec miesiąca wzejdzie już około 03:10–03:50, a zajdzie jeszcze przed godziną 20:00. Najkorzystniejsze warunki do jego obserwacji przypadną wtedy na drugą połowę nocy i poranek, tuż przed świtem.

Wenus

Wschodzić będzie jeszcze w ciągu dnia. Na początku miesiąca będzie zachodzić pomiędzy 23:00 a 23:30, dzięki czemu pozostanie widoczna długo po zachodzie Słońca. W kolejnych tygodniach czas jej widoczności na wieczornym niebie będzie się stopniowo skracał. Pod koniec lipca Wenus zajdzie już między 21:45 a 22:20.

Mars

Na początku lipca wschodzi między 01:40 a 02:20, a pod koniec miesiąca między 00:50 a 01:30. Przez cały miesiąc zachodzi jeszcze za dnia, dlatego jego obserwacje będą możliwe wyłącznie w drugiej połowie nocy i nad ranem. 4 lipca zbliży się na niebie do Urana na odległość około 10′. Obie planety będą widoczne w gwiazdozbiorze Byka od około 01:35–02:20 do świtu.

Jowisz

Przez cały lipiec będzie widoczny na porannym niebie, początkowo również wieczorem. W pierwszych dniach miesiąca wschodzi między 05:50 a 06:30, a zachodzi pomiędzy 22:05 a 22:30. Z czasem godziny te będą się przesuwać; pod koniec lipca planeta będzie wschodzić już między 04:30 a 05:15 i zachodzić pomiędzy 20:30 a 20:55. Najlepsze warunki do jej obserwacji przypadną na godziny poranne.

Saturn

Na początku lipca będzie widoczny od około 00:30–01:00 aż do godzin porannych. W kolejnych tygodniach jego widoczność będzie stopniowo przesuwać się w stronę wcześniejszych godzin, tak że pod koniec miesiąca planeta zacznie wschodzić już między 22:30 a 23:00. Zajdzie natomiast w okolicach południa, dlatego do obserwacji pozostanie dostępna głównie w drugiej połowie nocy i nad ranem.

Uran

Początkowo wschodzi między 01:50 a 02:30, a pod koniec miesiąca między 23:50 a 00:30, natomiast zachodzi jeszcze w ciągu dnia. 4 lipca znajdzie się w koniunkcji z Marsem. Obie planety będą wtedy blisko siebie na niebie, ale Uran będzie widoczny jedynie przy użyciu sprzętu obserwacyjnego.

Neptun

Nad horyzontem pojawia się najpierw między 00:00 a 00:40, a pod koniec miesiąca między 22:00 a 22:40. Zachodzi w ciągu dnia, więc do obserwacji jest dostępny przez dużą część nocy, co stwarza warunki korzystne do obserwacji przez teleskop.

Roje meteorów

Najbardziej aktywnym rojem meteorów w lipcu są Południowe delta Akwarydy, widoczne od połowy lipca do połowy sierpnia. Ich maksimum przypada 28 lipca, a ZHR wynosi około 20 zjawisk na godzinę. Już od 17 lipca dostrzec można też pierwsze Perseidy, które co roku zapewniają widowisko na niebie. W tym samym okresie aktywnych jest także dużo innych rojów o mniejszej intensywności; przykładowo, tej samej nocy, co Południowe delta Akwarydy, swoje maksimum osiągają również Piscis Austrinidy. Z uwagi na dużą liczbę możliwych do zaobserwowania zjawisk, letnie noce warto spędzać z głową uniesioną w górę.

Stellarium

Południowe delta Akwarydy mają swój radiant w gwiazdozbiorze Wodnika. W noc maksimum roju wzejdzie on nad horyzont między 22:09 a 22:37, w zależności od miejsca w Polsce.

Charakterystyczne obiekty

Lipcowe noce są krótkie, jednak letnie niebo oferuje wiele łatwych do rozpoznania układów gwiazd. Wysoko nad horyzontem dominuje Trójkąt Letni, utworzony przez Wegę w Lutni, Deneba w Łabędziu i Altaira w Orle. W samym Łabędziu warto zwrócić uwagę na asteryzm Krzyża Północy, który tworzy charakterystyczny zarys wielkiego krzyża widocznego nawet z miast. Lornetka pozwala również odnaleźć słynny Wieszak (Collinder 399) w gwiazdozbiorze Liska, czyli niewielki układ gwiazd rzeczywiście przypominający odwrócony wieszak na ubrania. Nieco niżej, w okolicach Arktura w Wolarzu, można spróbować odszukać asteryzm taki jak Kapelusz Napoleona, którego kształt najlepiej prezentuje się w teleskopie. Wysoko na południu znajduje się również Herkules z charakterystycznym trapezem, zwanym Kluczem Herkulesa, a na północy przez całą noc widoczne pozostają Wielka i Mała Niedźwiedzica z Gwiazdą Polarną. Przy dobrych warunkach można podziwiać jasny pas letniej Drogi Mlecznej ciągnący się przez Łabędzia, Orła i Strzelca.

Stellarium

Fragment lipcowego nieba z widocznymi asteryzmami: Trójkąt Letni, Mini Kasjopeja, Krzyż Północy w Łabędziu, Wieszak w Lisku, Głowa Smoka, Trumna Hioba w Delfinie oraz Motyl i Zwornik w Herkulesie.

Obiekty głębokiego nieba

Lipiec to jeden z najlepszych miesięcy do obserwacji obiektów położonych na tle letniej Drogi Mlecznej. Nadal doskonale prezentują się gromady kuliste M13 i M92 w Herkulesie oraz M5 w Wężu. Wśród mgławic planetarnych szczególnie łatwe do odnalezienia są M57 (Mgławica Pierścień) w Lutni i M27 (Mgławica Hantle) w Lisku. Posiadacze lornetek mogą skierować wzrok ku gromadzie otwartej M11 (Dzika Kaczka) w Tarczy. Warto także spojrzeć na obszar M24, zwany Chmurą Gwiazd Strzelca, który należy do najefektowniejszych fragmentów Drogi Mlecznej widocznych latem. Przy ciemnym niebie łatwo dostrzec również gromadę otwartą M39 w Łabędziu oraz rozległą gromadę IC 4665 w Wężowniku, dobrze prezentujące się w lornetkach o szerokim polu widzenia.

Korekta – Matylda Kołomyjec