Choć do ujrzenia wielu galaktyk, komet i innych ciekawych obiektów potrzeba dużego teleskopu, to do wciągających obserwacji wystarczą nam nieuzbrojone oczy lub niewielka lornetka. Warto o tym pamiętać czekając, aż oczy się przyzwyczają do ciemności lub wyjeżdżając na wakacje pod ciemne niebo bez możliwości wzięcia większego instrumentu.

Co obserwować  gołym okiem?

  • Spadające gwiazdy to okruszki materii międzyplanetarnej wpadające w atmosferę z dużą prędkością, mocno przy tym się nagrzewając i świecąc. Najwięcej możemy ich zaobserwować podczas roju meteorów. Aby zaobserwować ich jak najwięcej, nie należy patrzeć bezpośrednio w radiant roju meteorów (pozorne ich źródło) tylko na boki od niego w odległości około 90 stopni kątowych. Przy odrobinie cierpliwości i szczęścia, wpadająca drobina będzie większa od kilku centymetrów, a my zaobserwujemy bolida – smugę świetlną jaśniejszą od -4 mag. Zdarza się również, że bolid jest na tyle duży, aby wygenerować grzmot.
  • Starlinki, nazywane czasem również 'gwiezdnym pociągiem’, mimo że profesjonalnym astronomom coraz częściej przeszkadzają w obserwacjach, to amatorom mogą przynosić wiele radości (zwłaszcza te pierwsze). Ten zespół satelit komunikacyjnych, jawi się obserwatorom jako sznur 40-60 jasnych kropek szybko przemieszczających się razem po nieboskłonie. Momenty widoczności tych i innych satelitów można sprawdzić na Heavens Above.
  • Zorze polarne powstają kiedy wiatr słoneczny pod wpływem ziemskiego pola magnetycznego oddziałuje z górnymi warstwami atmosfery. Głównie widoczne w pobliżu biegunów, ale przy dużych wyrzutach materii słonecznej można je zaobserwować także w Polsce. Zdarzenia te są dosyć nieregularne, dlatego warto śledzić poczynania innych amatorów, w szczególności poleca się Z głową w gwiazdach.
  • Obłoki srebrzyste powstają kiedy najwyższe partie chmur, znajdujące się na wysokości 80 km, są oświetlane od dołu przez, będące pod horyzontem, Słońce. Aby doszło do tego zjawiska, Słońce nie może zejść zbyt nisko pod horyzont, z tego powodu najlepiej są obserwowalne podczas czerwca.

Co obserwować lornetką?

  • Zwykła lornetka, nawet w środku miasta, wystarczy do obserwacji największych kraterów na Księżycu i zmieniającego się w czasie terminatora – granicy między oświetloną a ocienioną częścią Księżyca. Szczególnie malownicze są zacienione kratery. Czasem zdarzy się tranzyt Międzynarodowej Stacji Kosmicznej lub innej sztucznej satelity na tle tarczy Księżyc, bądź zakrycie gwiazdy przez Księżyc i następne jej odsłonięcie. Predykcje obu można znaleźć odpowiednio na Transit Finder oraz na Lunar Occultations.
  • Planety takie jak: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz oraz Saturn można bez problemu znaleźć gołym okiem. Posługując się lornetką, możliwe staje się również dojrzenie Urana i Neptuna, choć mogą być problemy z rozróżnieniem ich od zwykłych gwiazd. Lornetka pomoże nam również w przyjrzeniu się szczegółom najjaśniejszych planet – w szczególności Saturnowi ze swoimi pierścieniami (mogą być odbierane przy małym powiększeniu jako zmieniające swą grubość towarzysze Saturna) oraz Jowiszowi ze swoimi czterema Księżycami Galileuszowymi, których pozycja zmienia się w ciągu kilku godzin.
  • Asteryzmy to grupy gwiazd przypadkiem ułożone w kształty znajome człowiekowi, np. asteryzm wieszaka. W większości są zbyt duże do obserwacji teleskopem i zbyt małe, aby dostrzec je gołym okiem, dlatego idealnie nadają się do obserwacji lornetką.
  • Najjaśniejsze komety można zobaczyć gołym okiem, ale z pomocą lornetki możemy dostrzec ich szczegóły, takie jak jądro czy warkocz. Aby wiedzieć kiedy można zapolować na kometę, warto śledzić serię Teraz na niebie AstroNETu albo Komeciarz w Uranii – Postępy Astronomii.
  • Najjaśniejsze obiekty głębokiego nieba, takie jak Galaktyka Andromedy, Mgławica Oriona czy Plejady, są one na tyle duże i jasne, że bez problemu można je dostrzec w lornetce
  • Ponadto, szczególnie przydatna może tzw. tabela Wimmera, stworzona przez polskiego miłośnika lista najlepszych obiektów do obserwacji lornetką lub niewielkim teleskopem.
Najjaśniesze gwiazdy ułożone kształt wieszakaAntoni Zegarski

Asteryzm wieszak.

Obserwacje nieba gołym okiem i lornetką są doskonałym sposobem na rozpoczęcie przygody z astronomią. Są one dostępne dla każdego, nie wymagają dużych nakładów finansowych, a mogą dostarczyć wiele radości i satysfakcji z odkrywania tajemnic wszechświata.

Korekta – Zofia Lamęcka

Autor

Maksymilian Celiński