Szybkimi krokami zbliża się koniec 2017 roku i początek roku 2018. Te noce upłyną w blasku Księżyca bliskiego pełni, przez którą przejdzie w pierwszych dniach nowego roku. Przez ten czas Srebrny Glob odwiedzi gwiazdozbiory Wodnika, Ryb, Wieloryba, Barana i Byka, gdzie spotka się m.in. z planetą Uran i planetoidą (7) Iris, a także zakryje kilka dość jasnych gwiazd, w tym część Hiad i Aldebarana. W pierwszej części nocy można obserwować mirydy χ Cygni i o Ceti, a także planetę Neptun, natomiast nad ranem do coraz ciaśniejszej pary Mars-Jowisz dołączył Merkury.

 

 

Mapka pokazuje położenie Księżyca, planety Uran, planetoidy (7) Iris oraz mirydy o Ceti w ostatnim tygodniu grudnia 2017 r. (kliknij w miniaturkę, aby powiększyć).

 

We wtorek 26 grudnia Księżyc przejdzie przez I kwadrę w gwiazdozbiorze Wieloryba i w kolejnych dniach podąży ku pełni. Stąd każdej kolejnej nocy jego blask stanie się coraz dokuczliwszy. Jednak tydzień Srebrny Glob zacznie na granicy gwiazdozbiorów Wodnika i Ryb, niecałe 15° na wschód od planety Neptun. Przez południk lokalny Księżyc przejdzie już prawie na początku nocy astronomicznej, mniej więcej kwadrans po godzinie 17. W tym momencie jego tarcza pokaże fazę 43%. Natomiast o godzinie podanej na mapce do zniknięcia Księżyca z nieboskłonu zostanie tylko godzina.

Dwa dni później Księżyc w fazie 65% dotrze do południowo-wschodniej części konstelacji Ryb, gdzie spotka się z planetą Uran. O godzinie podanej na mapce Księżyc zajmie pozycję na wysokości 30° nad południowo-zachodnim widnokręgiem. Planeta Uran znajdzie się tej nocy jakieś 5° na północ od tarczy Srebrnego Globu, zaś 25° prawie dokładnie pod nim można będzie dostrzec najjaśniejszą gwiazdę konstelacji Wieloryba, choć oznaczaną na mapach nieba grecką literą β, Deneb Kaitos, a 7° na wschód — na godzinie 10 względem Księżyca — najjaśniejszą gwiazdę Ryb, Alreshę. Planeta Uran zbliża się do wykonania zakrętu na swojej drodze po niebie i już prawie nie porusza się względem gwiazd tła. Uran oddalił się na ponad 3,5 stopnia od gwiazdy o Psc, ale już w pierwszym tygodniu nowego roku zacznie ponownie się do niej zbliżać i minie ją w odległości niewiele przekraczającej 1° w połowie kwietnia przyszłego roku. Wcześniej, w ostatnich dniach marca Urana czeka bardzo bliskie spotkanie z planetą Wenus. Obecnie jasność Urana wynosi +5,8 wielkości gwiazdowej.

W czwartek 28 grudnia oświetlenie księżycowej tarczy urośnie do 75%, a odwiedzi on pogranicze gwiazdozbiorów Wieloryba i Barana. Z jaśniejszych gwiazd w jego okolicy 9,5 stopnia na prawo od niego znajdzie się gwiazda Menkar. W podobnej odległości, lecz na godzinie 2 względem Księżyca znajdzie się planetoida (7) Iris. Jej blask już niestety słabnie i obecnie wynosi +8,4 wielkości gwiazdowej. Tutaj można pobrać wykonaną w programie Nocny Obserwator mapkę z trajektorią planetoidy do końca tego roku.

W tym dniu Księżyc odwiedzi także prototypkę gwiazd zmiennych typu Mira, gwiazdę o Ceti. Tej nocy Księżyc przejdzie jakieś 12° na północ od niej i silnie wpłynie na możliwość jej obserwacji. Gwiazda jest już jaśniejsza od +4 magnitudo i jeszcze trochę powinna pojaśnieć. Tutaj można pobrać wykonaną na stronie AAVSO mapkę z okolicami Miry, z naniesionymi jasnościami gwiazd porównania.

Również 28 grudnia dojdzie do pierwszego w tym tygodniu zakrycia dość jasnej gwiazdy przez Księżyc. Będzie to świecąca blaskiem obserwowanym +4,3 wielkości gwiazdowej ξ2 Ceti. Zjawisko będzie widoczne w całej Polsce, oprócz tego w północno-zachodniej Europie oraz w północno-zachodniej części Rosji i Kazachstanu. Zacznie się około godziny 21, skończy — mniej więcej godzinę później.

Piątek 29 grudnia zastanie naturalnego satelitę Ziemi na pograniczu gwiazdozbiorów Barana i Byka, w fazie 85%. Bardzo blisko tej granicy znajduje się gwiazda 4. wielkości 5 Tauri, która zniknie za księżycową tarczą tuż po północy, już w sobotę 30 grudnia. Obszar widoczności zakrycia tej gwiazdy jest podobny do tego z zakrycia ξ2 Ceti, lecz przesunięty trochę na północ, zwłaszcza jego zachodnia część. Tym razem zakrycie ominie basen Morza Śródziemnego, a brzegówka przetnie m.in. Kanał La Manche, kraje Beneluksu, Niemcy, Polskę i Ukrainę. W naszym kraju granica zakrycia przebiegnie m.in. między Wodzisławiem Śląskim a Jastrzębiem Zdrój, między Krakowem a Myślenicami i jakieś 1,5 km na południe od Przemyśla.

Weekend Księżyc spędzi w gwiazdozbiorze Byka, gdzie zakryje kilka jaśniejszych gwiazd Hiad i Aldebarana, zaś w noc sylwestrową – gwiazdę 4. wielkości 119 Tauri. W sobotę 30 grudnia wieczorem tarcza Księżyca będzie oświetlona w 91%, a sekwencja zakryć zacznie się około godz. 18:20 od najbardziej na zachód wysuniętej gwiazdy Hiad, γ Tauri, zaś skończy 9 godzin później, już w niedzielę 31 grudnia, odkryciem Aldebarana. Tym razem Europa ma szczęście do widoczności całej sekwencji. Pewnie dlatego, że bliska pełni tarcz Księżyca znacznie utrudni obserwację poszczególnych zjawisk. Z jaśniejszych gwiazd między gwiazdami γ i α Tauri Srebrny Glob zakryje jeszcze 75 Tauri oraz HIP 21029.

Srebrny Glob pożegna stary rok i powita nowy rok zakryciem kolejnej gwiazdy 4. wielkości 119 Tauri, znajdującej się na pograniczu Byka, Oriona i Bliźniąt. Zakrycie zacznie się około godziny 23, a skończy godzinę później, już w nowym roku, co — ze względu na rozświetlające i zasnuwające dymem niebo sztuczne ognie — może być niemożliwe do zaobserwowania. Oprócz Polski zjawisko widoczne będzie prawie w całej Europie, na Grenlandii, we wschodniej części Labradoru i w północno-zachodniej Azji. Dokładne momenty zakryć i odkryć wszystkich wymienionych wcześniej gwiazd pokazuje poniższa tabela:

Zakrycie gwiazd ξ2 Cet, 5, γ, 75 Tauri, HIP 21029, Aldebarana i 119 Tauri przez Księżyc w dniach 28-31 grudnia 2017 r. (czasy UT)
Miastoξ2 Cet
4,3 mag
28 XII
5 Tau
4,1 mag
29 XII
γ Tau
3,7 mag
30 XII
75 Tau
5,0 mag
30 XII
HIP 21029
4,8 mag
30 XII
Aldebaran
0,9 mag
31 XII
119 Tau
4,3 mag
31 XII
ZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycieZakrycieOdkrycie
Bydgoszcz19:50:0920:53:2023:16:5823:52:0917:20:4118:14:2721:44:5122:54:0523:04:2423:29:491:19:222:10:0021:50:2622:59:59
Gdańsk19:50:0920:54:3223:13:2523:53:5217:22:4018:17:2921:45:2722:53:5022:59:5023:33:371:17:112:09:2321:51:0823:00:21
Kraków19:56:3020:51:5823:35:1923:43:2317:20:4818:07:5921:48:2522:57:50brak zakrycia1:26:302:12:0521:54:1923:02:33
Krosno20:06:1620:52:55brak zakrycia17:23:0418:07:4621:51:0622:59:57brak zakrycia1:27:382:12:5121:57:1323:04:53
Łódź19:53:2820:53:2823:23:1423:50:4817:21:0818:12:0621:46:5822:56:29brak zakrycia1:22:392:11:1621:52:4523:01:56
Nowy Sącz19:58:2920:51:59brak zakrycia17:21:3718:07:0821:49:4222:58:49brak zakrycia1:27:362:12:2821:55:4323:03:30
Piotrków
Trybunalski
19:54:1620:53:2123:24:5723:50:0417:21:1218:11:2621:47:2322:56:55brak zakrycia1:23:252:11:2921:53:1223:02:16
Poznań19:48:5520:51:4223:18:4123:50:0617:18:5418:12:0821:43:2522:53:1423:07:4223:25:191:20:332:10:0021:48:5722:58:34
Przemyśl20:01:5720:54:00brak zakrycia17:24:3818:08:3721:52:3023:01:05brak zakrycia1:27:302:13:1021:58:4223:06:18
Rzeszów20:00:0420:53:4423:35:1623:46:2017:23:3318:08:5721:51:1623:00:08brak zakrycia1:26:502:12:5021:57:2123:05:16
Suwałki19:56:2320:58:1623:17:0123:56:3217:26:4518:19:4521:50:4422:58:2723:04:5023:37:381:18:552:10:4421:56:4723:05:35
Szczecin19:44:4220:50:1023:13:0423:49:5117:17:4318:12:5821:40:1722:49:5722:59:0523:26:501:17:302:08:2821:45:4122:55:28
Toruń19:51:0320:53:4423:17:4523:52:2517:21:1018:14:3121:45:3222:54:4523:05:3723:30:021:19:472:10:1521:51:1223:00:40
Warszawa19:55:2620:55:1823:22:1123:53:0117:23:1818:14:1121:48:5322:57:5323:12:4723:29:311:22:012:11:3021:54:4723:03:50
Wrocław19:50:0720:50:3423:25:0923:46:4217:17:5618:09:0921:43:4922:54:02brak zakrycia1:23:202:10:3321:49:2622:58:44
Zakopane19:57:3720:50:49brak zakrycia17:20:2618:05:5421:48:4822:58:01brak zakrycia1:28:152:12:1321:54:4623:02:23
Zamość20:01:0420:55:4223:30:2723:51:0617:25:3018:11:3121:52:3023:01:14brak zakrycia1:25:372:12:5921:58:4523:06:58
Żywiec19:55:4620:50:49brak zakrycia17:19:4218:06:4621:47:3622:57:06brak zakrycia1:27:142:11:5221:53:2723:01:31

 

 

Mapka pokazuje położenie mirydy χ Cygni w ostatnim tygodniu grudnia 2017 r. (kliknij w miniaturkę, aby powiększyć).

 

Wieczorem coraz bardziej do widnokręgu zbliża się kolejna miryda χ Cygni. Na początku nocy astronomicznej gwiazda znajduje się na wysokości około 35° nad północno-zachodnim widnokręgiem, a znika z nieboskłonu mniej więcej o 23. Gwiazda cały czas słabnie, obecnie jej blask osłabł do +6,5 magnitudo, czyli gwiazda przestaje być widoczna gołym okiem, ale nadal widoczna jest przez lornetki. Tutaj można pobrać wykonaną na stronie AAVSO mapkę z okolicami Miry, z naniesionymi jasnościami gwiazd porównania.

 

 

Mapka pokazuje położenie planety Neptun w ostatnim tygodniu grudnia 2017 r. (kliknij w miniaturkę, aby powiększyć).

 

Najszybciej z firmamentu z opisywanych obiektów znika planeta Neptun, która czyni to około godziny 21:30, a na początku nocy astronomicznej zajmuje pozycję na wysokości ponad 25° na południowo-zachodnim widnokręgiem. Planeta wróciła już do szybkiego ruchu prostego i obecnie wędruje niewiele ponad 0,5 stopnia na południowy wschód od gwiazdy 4. wielkości λ Aquarii i jednocześnie mniej niż 1° na południe od gwiazdy 6. wielkości 78 Aquarii. Jasność samej planety wynosi +7,9 wielkości gwiazdowej.

 

 

Animacja pokazuje położenie planet Mars, Jowisz i Merkury w ostatnim tygodniu grudnia 2017 r. (kliknij w miniaturkę, aby powiększyć).

 

Na niebie porannym w najbliższych tygodniach można obserwować aż trzy planety Układu Słonecznego, gdyż do pary planet Mars-Jowisz dołączy na chwilę planeta Merkury. Mars coraz bardziej zbliża się do Jowisza i w końcu pierwszego tygodnia 2018 roku minie go w odległości mniejszej od średnicy Księżyca. Obie planety znajdują się w gwiazdozbiorze Wagi, niedaleko gwiazdy Zuben Elgenubi. Do końca roku dystans między planetami zmaleje do 3° Do tego czasu Jowisz oddali się od α Lib na prawie 100′. Tyle samo, lecz od strony zachodniej, do Zuben Elgenubi zabraknie Czerwonej Planecie. W tym tygodniu Mars świeci blaskiem +1,5 magnitudo, a jego tarcza ma średnicę 5″. Jowisz jest o ponad 3 magnitudo jaśniejszy i świeci blaskiem -1,8 magnitudo. Jego tarcza również jest znacznie większa, ma średnicę 33″.

Już lornetki wystarczą, aby obserwować cztery najjaśniejsze księżyce Jowisza, tzw. księżyce galileuszowe. W tym tygodniu z terenu Polski będzie można zaobserwować następujące zjawiska (na podstawie strony Sky and Telescope oraz programu Starry Night):

  • 27 grudnia, godz. 6:12 – Europa chowa się w cień Jowisza, 21″ na zachód od tarczy planety (początek zaćmienia),
  • 27 grudnia, godz. 7:42 – Io chowa się w cień Jowisza, 13″ na zachód od tarczy planety (początek zaćmienia),
  • 28 grudnia, godz. 4:54 – wejście cienia Io na tarczę Jowisza,
  • 28 grudnia, godz. 5:54 – wejście Io na tarczę Jowisza,
  • 28 grudnia, godz. 7:06 – zejście cienia Io z tarczy Jowisza,
  • 28 grudnia, godz. 8:04 – zejście Io z tarczy Jowisza,
  • 29 grudnia, godz. 3:28 – od wschodu Jowisza Ganimedes i Europa na tarczy planety, Ganimedes na południku centralnym, Europa – w IV ćwiartce,
  • 29 grudnia, godz. 4:32 – zejście Ganimedesa z tarczy Jowisza,
  • 29 grudnia, godz. 5:16 – zejście Europy z tarczy Jowisza,
  • 29 grudnia, godz. 5:18 – wyjście Io zza tarczy Jowisza (koniec zakrycia),
  • 29 grudnia, godz. 5:31 – minięcie się Ganimedes (N) i Europy w odległości 4″, 5″ na wschód od brzegu tarczy Jowisza,
  • 31 grudnia, godz. 3:54 – minięcie się Kallisto (N) i Europy w odległości 30″, 42″ na wschód od brzegu tarczy Jowisza, Io 12″ na wschód od

    Europy,

  • 31 grudnia, godz. 7:48 – minięcie się Io (N) i Europy w odległości 7″, 78″ na wschód od brzegu tarczy Jowisza,
  • 1 stycznia, godz. 5:00 – minięcie się Kallisto (N) i Ganimedesa w odległości 32″, 96″ na zachód od brzegu tarczy Jowisza,
  • 1 stycznia, godz. 6:54 – minięcie się Io (N) i Ganimedesa w odległości 12″, 82″ na zachód od brzegu tarczy Jowisza.

 

 

W najbliższych kilku tygodniach parze Mars-Jowisz towarzystwa — może nie najbliższego, gdyż na odległość 30° — dotrzyma planeta Merkury. 1 stycznia Merkury osiągnie maksymalną elongację zachodnią. Tego ranka oddali się on od Słońca na odległość prawie 23° i przed godziną 7 wzniesie się na wysokość 5° nad południowo-wschodni widnokrąg. Jak zawsze podczas widoczności porannej, tak i tym razem Merkury oddala się od nas, stąd jego rozmiary będą maleć, a faza rosła. Lecz w przeciwieństwie do Wenus jasność Merkurego również będzie rosła. Do końca roku jasność Merkurego zwiększy się z +0,1 do -0,3 wielkości gwiazdowej, faza urośnie z 40 do 60%, zaś średnica zmaleje z 8 do 7 sekund kątowych.

Autor

Ariel Majcher

Dodaj komentarz