Zdjęcie w tle: ESO

Skorpion to 33. co do wielkości konstelacja nieba południowego, jedna z konstelacji zodiakalnych. To bardzo wyraźny gwiazdozbiór – łatwo go rozpoznać nie tylko dzięki jasnym gwiazdom, ale też dzięki charakterystycznemu kształtowi. W przeciwieństwie do innych konstelacji gwiazdozbiór Skorpiona faktycznie kształtem przypomina zwierzę, którego nazwę nosi.

Skorpion uważany jest za jeden z najstarszych znanych gwiazdozbiorów. Już 5000 lat temu identyfikowany był przez cywilizację Sumerów jako Gir-Tab (Skorpion). Dla ówczesnych mieszkańców okolic Eufratu był to symbol ciemności – spadku mocy Słońca po jesiennej równonocy. 2000 lat p.n.e. Babilończycy rozróżniali osobny gwiazdozbiór Wagi będący symbolem równowagi świata. W mitologii greckiej konstelację Skorpiona utożsamiano ze skorpionem, który ukąsił Oriona, mitycznego myśliwego.

Powyższa ilustracja pochodzi z dzieła Jana Heweliusza pod tytułem “Uranographia” i przedstawia rysunek skorpiona na tle tworzących je gwiazd.

Według jednej z wersji mitu Gaja wysłała skorpiona po tym, jak Orion próbował zgwałcić Artemidę, grecką boginię przyrody i łowiectwa. Inna mówi, że wysłała skorpiona, by upokorzyć Oriona, gdyż ten przechwalał się, że potrafi zabić każdą dziką bestię. Walka trwała bardzo długo, w końcu Orion zmęczył się i zasnął. Wtedy skorpion śmiertelnie go użądlił.

Pojedynek skorpiona z Orionem był na tyle widowiskowy, że oglądający go Zeus postanowił walczących umieścić na niebie. Dwie konstelacje leżą naprzeciwko siebie na niebie, a Orion noc po nocy ucieka przed jadowitym pajęczakiem, bo znika za horyzontem w chwili, gdy Skorpion wschodzi na nieboskłon.

W starożytnej Grecji konstelacja Skorpiona była znacznie większa i składała się z dwóch połówek, jednej z ciałem skorpiona i żądłem, a drugiej zawierającej pazury. Później Rzymianie z wydłużonych kleszczy greckiego Skorpiona utworzyli nowy gwiazdozbiór – Wagę, powracając do wcześniejszego podziału znanego w Babilonii.

Nowozelandczycy utożsamiają gwiazdozbiór Skorpiona z haczykiem na ryby. Jak głosi legenda, ich przodek, półbóg Maui, podczas łowienia ryb schwytał i wyciągnął z oceanu cały ląd, dając początek Nowej Zelandii. Haczyk zaś wyrwał z wyspy z taką ogromną siłą, że doleciał aż do nieba, gdzie pozostał do dziś jako piękny gwiazdozbiór.

W chińskiej mitologii gwiazdy Skorpiona stanowiły ważną część postaci potężnego, ale przyjaznego Lazurowego Smoka Wschodu, którego widok nad ranem zapowiadał nadejście wiosny, a w późniejszych czasach w tym miejscu dopatrywano się rezydencji Niebieskiego Cesarza.

Powyższy fragment mapy nieba przedstawia gwiazdozbiór Skorpiona w towarzystwie otaczających go konstelacji.

Skorpion zawiera wiele jasnych gwiazd. Aż 13 z nich mieści się w zakresie jasności do 3.00 magnitudo. Antares jest najjaśniejszą gwiazdą konstelacji Skorpiona i zarazem piętnastą pod względem jasności na nocnym niebie. Jest on gwiazdą podwójną oraz zmienną pulsującą typu mi Cephei, z okresem zmienności bliskim 2180 dni. Gwiazdy tego rodzaju mają dwa lub trzy okresy zmienności nachodzące na siebie wzajemnie. Antares jest nadolbrzymem, czyli gwiazdą w końcowej fazie swego życia.

Drugą pod względem jasności gwiazdą w gwiazdozbiorze Skorpiona jest Shaula. Jedna z jaśniejszych gwiazd na nocnym niebie, odległa o około 570 lat świetlnych od Słońca. Obserwacje spektroskopowe wykazały, że jest to w rzeczywistości potrójny układ gwiezdny składający się z dwóch gwiazd typu B i obiektu, którego natura nie została jednoznacznie ustalona.

Gwiazdozbiór zawiera wiele godnych uwagi obiektów głębokiego nieba, Gromadę Motyli (Messier 6), Gromadę Ptolemeusza (Messier 7), Mgławica Kocia Łapa (NGC 6334), Mgławica Motyl (NGC 6302), Mgławica Wojna i Pokój (NGC 6357). Godną uwagi jest gromada otwarta (NGC 6124), znajdująca się na granicy z konstelacją Wilka, oraz jedna z najbliższych nam gromad kulistych M4 (NGC 6121), oddalona od Słońca zaledwie o 7200 lat świetlnych.

Zdjęci M7 wykonane przez teleskop obserwatorium ESO w Chile

Jak znaleźć gwiazdozbiór Skorpiona? Jako że leży na południowej półkuli nieba, niełatwo go dostrzec w Polsce. Najłatwiej zacząć od najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze. Antares znajduje się na przecięciu linii będących przedłużeniem boków w czworokącie Herkulesa.  Gwiazdozbiór Skorpiona leży pomiędzy Wagą na zachodzie i Strzelcem na Wschodzie. Wśród jego najbliższych sąsiadów są również Wężownik, Wilk, Węgielnica, Ołtarz i Korona Południowa. W Polsce niestety widzimy tylko północną część gwiazdozbioru, a z południowych rejonów kraju możemy dostrzec wyłaniający się nad horyzontem ‘ogon’ i ‘kolec’ Skorpiona.

Autor

Natalia Kowalczyk